هفته نامه سلامت   |   اخبار صفحه ۲   |   16 تیر 1397   |   لینک خبر:   salamat.ir/d11173

این روزها اخبار متعددی از شیوع مسمومیت‌های مختلف بر اثر مصرف آب و مواد غذایی از گوشه و کنار کشور به گوش می‌رسد. اگر بخواهیم مرور کوتاهی از این خبرها داشته باشیم شاید مهم‌ترین آن مسمومیت و مرگ تعدادی از هموطنانمان بر اثر استفاده از قارچ‌های سمی باشد. اتفاقی که ‌یکباره چند استان کشور را درگیر کرد و موجب بروز اتفاقاتی ناگوار برای بسیاری از خانواده‌ها شد؛ رخدادی که با اقدامات دیرهنگام از سوی متولیان سلامت و بی‌توجهی مردم به هشدارهای مصرف از سویی دیگر این خبرهای تلخ را رقم زد.
به‌تازگی نیز در اتفاقی نادر تعداد زیادی از مردم شهرستان رامهرمز استان خوزستان دچار مسمومیت ناشی از مصرف آب آلوده شدند. معاون سیاسی امنیتی استانداری خوزستان در نخستین اظهارنظر درباره علت این رخداد گفت: «بر اساس بررسی‌های انجام‌شده مشخص شد ویروسی ضعیف‌شده از طریق آب منتقل و باعث مسمومیت گروهی از مردم در سنین پایین در بخش ابوالفارس در شهرستان رامهرمز شده است.»
حسین‌زاده افزود: «به دنبال مسمومیت ایجادشده برای اهالی 3 روستای بخش ابوالفارس شهرستان رامهرمز و بر اساس گزارش بهداشت آن منطقه، گروهی از اعضای دانشگاه علوم پزشکی جندی‌شاپور اهواز به منطقه موردنظر اعزام شدند و امکانات لازم را برای رسیدگی به اهالی مسموم‌شده مستقر کردند. خوشبختانه هم‌اکنون این شرایط کنترل شده و دیگر فردی با شرایط مسمومیت به درمانگاه منطقه مراجعه نکرده است.»
وی با بیان اینکه تعدادی از این افراد به صورت موردی از افراد مسموم‌شده که شرایط بدتری داشتند به بیمارستان و درمانگاه رامهرمز منتقل شدند، اضافه کرد: «طبق آمار اعلام‌شده، بیشترین تعداد مسمومیت‌ها مربوط به روستای شهید رایگانی با حدود 1500 نفر جمعیت بوده است. به‌طور کلی تاکنون 300 نفر از طریق آب آلوده مسموم شده‌اند که بیشتر این افراد پس از انجام مراقبت‌های لازم بهبود یافته و مرخص شدند. در حال حاضر آب آشامیدنی در سیستم آبرسانی منطقه، مشکلی ندارد.»... ادامه در صفحه 32
وی درباره علت آلودگی آب روستای ابوالفارس نیز گفت: «هنگام قطعی برق و متعاقبا قطعی آب و وصل مجدد آن، آب در شبکه جاری شده و دستگاه کلرزنی به موقع وارد عمل نشده که سبب شده آب دچار مشکل شود. این مساله بررسی می‌شود و درصورتی‌که سهل‌انگاری در این مورد شده باشد با آن برخورد لازم انجام خواهد‌شد.» برای بررسی دلایل بروز چنین مشکلاتی و راهکارهای مقابله و فرهنگ‌سازی در خصوص آن سراغ دکتر محمد کریمی‌نیا، مدیرکل بهداشت و درمان سازمان پدافند غیرعامل کشور رفته‌ایم تا ریشه مشکلات این‌چنینی را از وی جویا شویم.
: چرا مسمومیت‌ها زیاد شده است؟
نمی‌توان به‌طور دقیق گفت که زیاد شده است زیرا نقش شبکه‌های مجازی و اطلاع‌رسانی در این خصوص بسیار پررنگ‌تر و فعال‌تر شده است. علت بعدی تغییرات اقلیمی است که در چند سال اخیر در کشور ایجاد و موجب خشکسالی‌هایی شده که مزید بر علت است. در 3‌ ماهه اول سال جاری که بارندگی‌های خوبی در کشور داشتیم، زمینه برای بروز چنین مشکلاتی در کشور فراهم شد. به همین دلیل است که شاهد افزایش موارد متعدد مسمومیت‌ها و آلودگی‌های غذایی و آبی در کشور هستیم. از سوی دیگر تغییرات ایجادشده در منابع آبی کشور موجب بروز مشکلاتی شده است. برای مثال زمانی که آب‌های جاری که ماحصل بارندگی‌ها هستند، کاهش پیدا می‌کند ما به سمت آب‌های زیرزمینی می‌رویم و هر چه به لایه‌های عمیق‌تر چاه‌های آب می‌رسیم، لایه‌های مختلف با آب مخلوط می‌شوند و ما با مواردی مواجه می‌شویم که در گذشته آنها را تجربه نکرده‌ایم بنابراین بحث زمین‌شناسی پزشکی می‌تواند به پیشگیری‌های متعدد در این خصوص کمک فراوانی کند و این علت نخست است. علت دوم این است که در یک دهه گذشته تحریم‌های متعددی بر کشور ما تحمیل شده، در حالی که به ظاهر نظام سلامت کشور ما تحت تحریم نبوده اما زمانی که تبادلات مالی مختل می‌شود این مساله به‌طور مستقیم روی سلامت تاثیر می‌گذارد. برای مثال در بحث آب، تامین تجهیزات تصفیه و هیپوکلریت‌سدیم و... ماحصل این تحریم‌هاست بنابراین در یک جمع‌بندی کلی می‌توان گفت این عوامل الگوهایی هستند که در بروز مسمومیت‌های متعدد در ماه‌های اخیر تاثیرگذار بوده است.
: در خصوص تحریم‌های سلامت بیشتر توضیح دهید.
زمانی که کشور آمریکا فشار بسیار زیادی ایجاد می‌کند تا تبادل مالی کشور ما مختل شود و در قدم نخست بانک‌ها با ما وارد معامله نشوند، به دلیل اینکه تمام تعاملات موجود از طریق سیستم بانکی انجام می‌شود و شما برای تهیه تمام اقلام و تجهیزات پزشکی اعم از دارو و واکسن به این سیستم نیاز دارید، آسیب تبادلات ناخواسته به لایه‌های مختلف سرایت می‌کند و خود را در بخش‌های مختلف نشان می‌دهد. متاسفانه هدف مستقیم این فشارها هم این است که آحاد جامعه را تحت تاثیر قرار دهد. برای مثال سالانه حدود 3 تا 3/3 میلیون دوز واکسن آنفلوانزا برای ایمن‌سازی افراد در معرض خطر به کشور وارد می‌شود ولی در سال 91 به دلیل تحریم‌های اعمال‌شده، حتی تهیه واکسن هم برای کشور سخت شد که این مساله به دلیل سختگیری‌هایی بود که در بحث تبادلات مالی وجود داشت و ما مجبور بودیم برای تهیه واکسن با کیف‌های پر از پول به شرکت‌های تولیدکننده مراجعه کنیم. ازاین‌رو، اتفاقاتی از این نوع امروزه بیشتر خود را نشان می‌دهد زیرا زیرساخت‌ها به دلیل اعمال فشارهای غیرمنطقی و غیرقانونی دچار فرسایش می‌شود، در حالی که بازسازی این زیرساخت‌ها نیازمند توانمندی‌های مختلف است و به اجبار تاثیرات منفی خود را روی سلامت خواهد گذاشت. نکته دیگری که باید به آن اشاره شود این است که تاکید جدی برای استفاده از تولیدات ملی و حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان یکی از بازارهایی است که می‌تواند این آسیب‌رسانی را به شدت کم کند و موجب ایجاد مقاومت در لایه‌های مختلف شود. بخش دیگری که درمورد مسمومیت‌ها مهم است اینکه در بسیاری از مواقع اطلاع‌رسانی‌های نادرستی در شبکه‌های مجازی انجام می‌گیرد که تبعاتی برای جامعه دارد. ضمن اینکه فرهنگ پیشگیری به‌درستی در کشور ما جا نیفتاده و یکی از نقاط منفی است. برای مثال عده‌ای بر اثر مصرف قارچ‌های سمی جان خود را از دست دادند زیرا به توصیه‌هایی که شد توجه نکردند. 12 استان کشور تحت تاثیر بودند و امسال به دلیل رویش فراوان قارچ‌های سمی مصرف این ماده سبب مسمومیت شد و متاسفانه در این حادثه مردم به هشدارهای دانشگاه‌های علوم پزشکی توجه جدی نکردند و همین مساله موجب فوت و آسیب افراد شد. بنابراین به طور جدی می‌توان گفت ما برای فرهنگ‌سازی در حوزه سلامت نیازمند بازتعریف هستیم.
: درباره زمین‌شناسی پزشکی بیشتر توضیح دهید.
متولی این حوزه سازمان زمین‌شناسی کشور است. به دلیل گستردگی پهنه 1 میلیون و 600 هزار کیلومتری کشور در لایه‌های مختلف تاثیرات مثبت و منفی‌ای وجود دارد. برای مثال در برخی زمین‌های کشاورزی بعضی املاح وجود ندارد و در برخی موارد فلزات سنگینی که در لایه‌های مختلف زمین وجود دارند می‌توانند از طریق آب و مواد غذایی وارد چرخه زندگی ما شوند. همچنین زمین‌شناسی پزشکی می‌تواند در استقرار مکان‌های پیشگیری و مراکز بهداشتی کمک‌‌کننده و راهنمای ما در جاسازی و مکان‌یابی باشد. برای مثال دلیل شیوع بالای سرطان در استان گلستان، کمبود برخی املاح در خاک این مناطق است. ازاین‌رو این مشکل از طریق زمین‌شناسی پزشکی قابل‌حل است.
: آیا دستگاه‌های دولتی در حوزه تشخیص این مشکلات توانسته‌اند به‌درستی عمل کنند؟
دو بحث در این خصوص وجود دارد؛ بحث نخست اینکه خوشبختانه در زمینه تشخیص مشکلی در کشور وجود ندارد و زیرساخت‌های نظام سلامت کشور به‌راحتی می‌توانند خدمات کاملی را بدهند. بحث دوم که مشکل اصلی هم هست این است که متولی واحدی در این بخش وجود ندارد. برای مثال در زمینه محصولات کشاورزی و دام و شیلات وزارت جهاد کشاورزی آزمایشگاه‌ها و مراکز مختلفی دارد یا اینکه در بخش نظام سلامت وزارت بهداشت در حوزه‌های بهداشت و درمان مراکز متعددی دارد یا در حوزه آب سازمان‌ آبفای کشور وزارت نیرو مسوول است. عیب بزرگ همه این اقدامات این است که به هم وصل نیستند و پشتیبانی از هم نمی‌کنند؛ به‌عبارت‌دیگر بحث سیستم یکپارچه سلامت در کشور به‌درستی عملیاتی نشده است؛ بنابراین اگر بتوانیم شبکه آزمایشگاهی کشور را به هم وصل کنیم هم در سرعت و هم در دقت تشخیص و هم ارتباطات بین دستگاهی بسیار موفق خواهیم بود.
: وظیفه افراد جامعه در حوزه پیشگیری چیست؟
در وهله نخست فرهنگ مصرف در کشور باید تغییر پیدا کند. برای مثال آبی که مصرف می‌شود تجدیدپذیر است اما این فرآیند برهه زمانی چند صد ساله می‌خواهد و باید این هشدار به مردم داده شود که این برهه زمانی بسیار طولانی است. مورد دیگر وجود چاه‌های آب فراوان و غیرقانونی است که در حال برداشت بی‌رویه آب از منابع زیرزمینی هستند و هماهنگی با بخش‌های مختلف در زمینه برداشت‌ها در موارد مختلف موجب بروز مشکل در کیفیت آب و آلودگی‌های مختلف می‌شود. بحث دیگر دفع غیربهداشتی فاضلاب در مناطق مختلف و استفاده از پسماندهای غیربهداشتی در بخش کشاورزی است که باید در این زمینه فرهنگ‌سازی کرد تا اصلاح شود. از سوی دیگر سیستم نظارتی بهداشت و درمان کشور که متولی آن وزارت بهداشت است باید در این زمینه فعالیت بیشتری داشته باشد و مجموعه‌های مختلف را زیر ذره‌بین ببرد و با استفاده بهینه از امکانات موجود نظارت‌ها را افزایش دهد. برای مثال موارد متعددی از ابتدای سال وجود داشته که در آن سیستم کلرزنی دچار اختلال شده بود و حتی در همین مورد اخیر رامهرمز دلیل مشکل اختلال در سیستم کلرزنی بود.
بنابراین اگر نظارت‌های جدی در بخش پایداری آب سالم وجود داشته باشد چنین مشکلاتی را تجربه نمی‌کنیم؛ بنابراین مشکل اصلی در این خصوص ضعف نظارت‌ها است و باید بازسازی و بهسازی در این خصوص به‌سرعت انجام شود تا این رخدادها را تجربه نکنیم. علاوه بر فرهنگ‌سازی که باید افراد جامعه در آن مشارکت داشته باشند، دستگاه‌های نظارتی هم باید در این خصوص به وظایف خود به‌درستی عمل کنند.