هفته نامه سلامت   |   اخبار صفحه ۳۲   |   02 تیر 1397   |   لینک خبر:   salamat.ir/d11135

هفته گذشته به حق دسترسی به تغذیه سالم اشاره شد و چارچوب نظری و قانونی این حق نیز در منظومه حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران مطرح شد. با توجه به بحث مقدماتی پیشین لازم است نیم‌نگاهی به مواد غذایی تراریخته (دستکاری ژنتیک) بیندازیم.
تراریخته یا اصطلاحا ترنس‌ژنیک به فرایند تزریق یک ژن برون‌زاد به جانداران زنده گفته می‌شود. بنابراین محصولات غذایی ترارریخته، محصولاتی هستند که در فرایند تولید و نگهداری‌شان از تزریق ژن بارورکننده استفاده شده است. علت روآوردن کشاورزی و دامداری مدرن به تولید محصولات تراریخته، افزایش جمعیت کره زمین و نگرانی از کمبود مواد غذایی بوده است. با این وجود در سال‌های اخیر پژوهش‌های نوین نشان می‌دهند این محصولات آسیب‌های جدی برای انسان دارند.
از جمله خطرات استفاده از این محصولات که به‌زعم بسیاری از کارشناسان سبب بروز بیماری‌های ژنتیکی جدید در انسان‌ها شده و گاهی سبب مرگ شده، افزایش ابتلا به سرطان‌های جدید میان ساکنان کره زمین است. این خطرات استفاده از محصولات تراریخته را در بسیاری از کشورها ممنوع و حتی‌الامکان محدود کرده است. در ایران استفاده از محصولات تراریخته با کنش‌ها و واکنش‌های متعارض روبرو است، برخی طرفدار استفاده از این محصولات و برخی مخالف استفاده از آنها هستند. طبق ماده 286 قانون مجازات اسلامی، هرکس به طور گسترده مرتکب پخش مواد سمی و میکروبی و خطرناک یا ... شود، به‌گونه‌ای که موجب خسارت عمده به تمامیت جسمانی افراد یا اموال عمومی و خصوصی شود، مفسد فی‌الارض محسوب و به اعدام محکوم می‌شود. طبق این ماده قانونی، اگر استفاده از محصولات تراریخته سبب ایجاد خسارات جسمانی میان شهروندان شود، مشمول عنوان مفسد فی‌الارض خواهد بود. حقوق شهروندی که در قالب «منشور حقوق شهروندی» در آذرماه 1395 به تصویب رسید، عبارت است از بیان کلیه حقوق و تکالیف ساکنان یک کشور نسبت به یکدیگر، نسبت به دولت و همچنین حقوق و تکالیف دولت در قبال ساکنان سرزمین خود. بند الف و مواد 2، 3، 4 و 5 منشور حقوق شهروندی مستقیم از حق بر سلامت شهروندان سخن به میان آورده است. طبق ماده 2، دسترسی به لوازم زندگی شایسته از آب بهداشتی، غذای مناسب، ارتقای سلامت، بهداشت محیط، درمان مناسب، دسترسی به دارو، تجهیزات، کالاها و خدمات پزشکی، درمانی و بهداشتی از تکالیف دولت در قبال شهروندان و از حقوق ایشان است.
در ماده 3 این منشور از حقوق زنان نسبت به تسهیلات بهداشتی و درمانی اختصاصی سخن به میان آمده و در ماده 4، این حقوق و تسهیلات به کودکان اختصاص یافته است. ماده 5 این منشور نیز به طور ویژه از حق توان‌خواهان (افراد دارای معلولیت) و سالمندان سخن به میان آورده است.
در ادامه ماده 94 منشور چنین بیان می‌دارد؛ «شهروندان حق دسترسی به کالاها و خدمات استاندارد را دارند، به گونه‌ای که بهداشت یا سلامت آنها را با خطر مواجه نکند». طبق مفاد این ماده، هر کالا و خدماتی اعم از پزشکی و غیرپزشکی باید دارای استانداردهای لازم باشد تا حق سلامت شهروندان را دچار اختلال نکند. بنابراین همه خدمات ارائه‌شده دولتی و خصوصی و همچنین کالاهای تولیدی باید بهداشتی و دارای استانداردهای سلامت باشند.
ادامه دارد...
دکتر نیلوفر مقدمی
دانشجوی دکتری حقوق بین‌الملل عمومی، دانشگاه علامه طباطبایی