هفته نامه سلامت   |   اخبار صفحه ۲۷   |   02 تیر 1397   |   لینک خبر:   salamat.ir/d11131

سرطان یکی از بیماری‌های شایع چند دهه اخیر است. این بیماری چندعاملی، می‌تواند به دلیل آلودگی‌های محیطی و تجمع سموم در بدن بروز کند و در عین حال زمینه ژنتیکی داشته باشد. مهمان این هفته «میزگرد تغذیه» ما خانمی‌43 ساله هستند که به دنبال بروز نشانه‌هایی در صدا پی درمان رفتند اما متاسفانه در ابتدای امر به دنبال تشخیص‌های اشتباه نتیجه خوبی نگرفتند. با ما همراه باشید و ببینید چطور در نهایت این خانم با اراده قوی و به کمک متخصصان توانستند خود را از این بیماری خلاص کنند.
خانم ن.ج که 4 سال است برای پیشگیری از عود سرطان زیرنظر متخصص تغذیه است، از بیماری و رژیم غذایی‌اش می‌گوید:
دور شکر و گوشت قرمز خط کشیدم!
سال 91 بود که احساس کردم صدایم گرفته است. به تصور اینکه سرماخوردگی است نزد پزشک رفتم و برایم داروهای سرماخوردگی و آنتی‌بیوتیک تجویز شد. مدتی گذشت و بهبود حاصل نشد. نزد متخصص طب سنتی رفتم و برایم رژیم بادام و انجیر تجویز شد که باز هم تاثیری نکرد. در واقع، بیماری‌ام به درستی تشخیص داده نشده بود. پیگیر این مساله بودم و به دنبال نمونه‌برداری و درنهایت سی‌تی‌اسکن متوجه وجود توده‌ای زیر گردنم شدیم. از این رو، شیمی‌درمانی را برایم آغاز کردند. 6 جلسه شیمی‌درمانی داشتم و 25 جلسه رادیوتراپی کردم اما یک سال بعد مجدد بیماری عود کرد. پزشکم را تغییر دادم و نزد متخصص خون و انکولوژی دیگری رفتم. وی ابتدا شیمی‌درمانی و بعد پیوند اتولوگ مغز استخوان را پیشنهاد داد. بعد از عمل در بیمارستان 2 ماه در قرنطینه بودم و5/1 ماه در خانه به سر ‌بردم. بعد دوباره به کارم برگشتم و روال عادی ‌زندگی‌ام شروع شد. 6-5 ماه از این موضوع گذشت و دوباره سی‌تی‌اسکن نشان داد توده 2 سانتی‌متری ‌در طحال دارم. تصمیم بر این شد که اگر توده بزرگ شد، طحال را دربیاورند و اگر نه، صبر کنیم. خوشبختانه حالم به مرور بهتر شد و تحت عمل قرار نگرفتم. برای پیشگیری از عود بیماری متخصص توصیه کرد زیرنظر متخصص تغذیه باشم. سال 93 بود که تحت نظر دکتر تغذیه قرار گرفتم و ایشان در این مدت ضمن تجویز داروهای مورد نیاز، وزنم را نیز کنترل کرده‌اند. خدا را شکر در حال حاضر آزمایش خونم طبیعی است و سیستم ایمنی‌ام قوی شده است. جالب است بدانید در طول رژیم، شکر و گوشت قرمز از برنامه غذایی‌ام حذف شده و برنج را به شدت محدود کرده‌ام.
سمیه مقصودعلی
توصیه‌ها و هشدارهای دکتر حسین ایمانی به سوژه «میزگرد تغذیه»
قند، غذای سلول‌های سرطانی است؛ پس باید حذف شود!
: چرا بیماران مبتلا به سرطان باید زیرنظر متخصص تغذیه باشند؟
برای درمان سرطان روش‌های متعددی‌پیشنهاد می‌شود؛ از شیمی‌درمانی و پرتودرمانی گرفته تا هورمون‌تراپی، دارودرمانی، دموتراپی و... البته در برخی سرطان‌ها نیز باید توده سرطانی جراحی و برداشته شود. متخصص تغذیه هم حین درمان و انجام شیمی‌درمانی و... می‌تواند به بهبود بیمار کمک کند و هم در جهت پیشگیری از عود مجدد بیماری افرادی که از سد بیماری گذشته‌اند، کمک‌رسان باشد.
: فردی‌ که تحت شیمی‌درمانی یا رادیوتراپی است به چه توصیه‌های تغذیه‌ای نیاز دارد؟
مهم‌ترین موضوع در این میان افزایش اشتهاست که پزشک به کمک مکمل و داروها سعی می‌کند آن را برطرف کند. همان‌طور که می‌دانید کاهش وزن در بیماران مبتلا به سرطان به معنی کاهش بافت عضلانی است و این کاهش بافت می‌تواند سبب تسریع روند رشد توده‌های سرطانی و بیماری شود. بیمار برای پیشگیری نه‌تنها باید از رژیم مقوی تبعیت کند و بی‌اشتهایی‌اش درمان شود، بلکه باید ورزش‌های تقویت عضلات را نیز در برنامه روزانه‌اش داشته باشد.
: در مورد بیمارانی که بهبود یافته‌اند چطور؟
در مورد این گروه از بیماران باید چند موضوع را مدنظر داشت؛ اول اینکه مهم‌ترین عامل ابتلا به سرطان از نظر انجمن سرطان آمریکا چاقی است. این موضوع به‌ویژه در ابتلا به سرطان پستان نقش اصلی را بازی می‌کند به همین دلیل در بیماران مبتلا به سرطان برای جلوگیری از عود بیماری ثابت نگه داشتن وزن در محدوده طبیعی اهمیت بالایی دارد. دوم، این گروه از بیماران باید مواد غذایی سالم و ارگانیک مصرف کنند. نگهدارنده‌ها و مواد شیمیایی می‌توانند سبب تحریک رشد توده‌های سرطانی و عود بیماری شوند. به همین دلیل مصرف مواد غذایی آماده، کنسروی و مواد حاوی نگهدارنده برای این افراد ممنوع است. سوم، مواد غذایی دریافتی باید تازه باشد. مصرف مواد غذایی مانده از شب قبل یا حتی گوشت‌های مرینت‌شده در مغازه‌ها برای این بیماران ممنوع است زیرا معمولا این گوشت‌ها مدتی در مغازه‌ها مانده و بعد سعی می‌کنند با مزه‌دار کردن بو و مزه ماندگی گوشت را بپوشانند. اگر قرار است گوشتی را به این ترتیب استفاده کنند حتما باید گوشت تازه در خانه مرینت شود. غذاهای دودی ‌یا آن گروه از مواد غذایی که مدت طولانی در فریزر مانده برای این بیماران توصیه نمی‌شود. چهارم، غذایی که این گروه از بیماران مصرف می‌کنند در عین حال که نباید خام باشد، خیلی برشته یا سوخته هم نباشد. غذاهای سوخته مواد سرطانزایی دارند که مصرف آن به‌ویژه در این گروه از بیماران خطرناک است. پنجم، گوشت‌های صنعتی مثل سوسیس و کالباس به هیچ عنوان برای این گروه از بیماران توصیه نمی‌شود. ششم، مصرف میوه و سبزیجات تازه اهمیت بالایی دارد. به هیچ عنوان نباید به ظاهر میوه‌ها اهمیت داد. مهم تازه بودن و طبیعی بودن است. میوه‌ای که ریز و شاید کمی کج باشد اما ارگانیک بسیار بهتر و سالم‌تر از میوه‌های درشت و یکدست است و نشان می‌دهد کود شیمیایی و سم کمتری دریافت کرده ‌است. اگر احساس می‌کنید پوست میوه‌ای چرب یا براق است باید آن را پوست کنید تا آلودگی وارد بدنتان نشود. هفتم، یکی از اصول مهم در درمان و پیشگیری از عود سرطان مصرف آنتی‌اکسیدان‌های طبیعی است. آبمیوه‌های طبیعی بسیار کمک‌کننده هستند. البته آنتی‌اکسیدان‌ها به شکل مکمل را نباید خودسرانه مصرف کرد زیرا برخی از آنها سبب بدتر شدن برخی سرطان‌ها می‌شوند و گاهی با برخی داروها در تضادند. هشتم، در بیماران مبتلا به سرطان مصرف قندهای ساده، شکر و عسل، شیرینی و شکلات ممنوع است. این گروه از مواد غذایی سوخت سلول‌های سرطانی را تامین می‌کند و باید از برنامه غذایی فرد حذف شود و آخر اینکه چربی‌های مفید برای بهبود حال بیماری مفید است. به همین دلیل به بیمار توصیه می‌شود در غذا از روغن زیتون و کانولا استفاده کند. ویتامین E که در مغزها وجود دارد و سلنیوم که در پروتئین و گوشت ماهی است نیز در تقویت سیستم ایمنی بسیار کمک‌کننده است. در عوض چربی‌های اشباع برای این بیماران سم است. نکته‌ای که بسیار توصیه شده اینکه سرطان‌ها بسیار متفاوتند و با توجه به دست‌اندازی‌شان با هم تفاوت دارند. هرگز نباید بیمار رژیم یا دارو و مکملی را خودسرانه استفاده کند. در عین حال به همه افراد یادآوری می‌کنم به توصیه‌های عمومی که در اینترنت می‌بینند، اکتفا نکنند زیرا نوع بیماری و محدوده سنی بیمار در تجویز نوع درمان و رژیم اهمیت دارد.
: آیا مصرف آب قلیایی را توصیه می‌کنید؟
تا حدودی. در بیماران مبتلا به سرطان چرخه تولید اسید لاکتیک را داریم و تومورها در محیط اسیدی ‌بسیار بهتر رشد می‌کنند. به همین دلیل گفته می‌شود قلیایی کردن بدن می‌تواند رشد تومور را کاهش دهد. آب قلیایی pH قلیایی دارد و از نظر تئوری برای بیماران مبتلا به سرطان بسیار مفید است و می‌تواند از عود بیماری پیشگیری کند اما هنوز مقالات کافی در این زمینه برای استناد وجود ندارد و این موضوع در حد تئوری است.
افزایش آمار و کاهش سن سرطان در ایران و جهان
در علم پزشکی همچنان مهم‌ترین ابزار تشخیصی، شرح حالی است که بیمار موظف است به طور کامل و درست به پزشک ارائه دهد. اطلاع پزشک از سوابق بیماری‌های قبلی، نوع بیماری، درمان‌های انجام‌شده، عوارض ناشی از درمان‌ها، مدتی که از بیماری گذشته و... اهمیت دارد. عامل اصلی که سبب فوت بیماران مبتلا به سرطان می‌شود هنوز هم عفونت است و اگر بروز کرد باید به سرعت درمان شود.
متخصصان خون و انکولوژی معمولا اثربخشی نوع درمان و عوارض احتمالی داروها را در کفه ترازو با هم مقایسه می‌کنند و ضمن پیش‌آگاهی دادن به بیمار در رابطه با این عوارض سعی می‌کنند درمانی انتخاب شود که کمترین عارضه را داشته باشد.
متاسفانه در حال حاضر شاهد افزایش میزان بروز موارد جدید سرطان‌ها در تمام دنیا هستیم. این روند به‌ویژه در کشورهایی که به سرعت به سمت صنعتی شدن در حرکت هستند از جمله در کشورمان ایران بیشتر است و موارد جدید سرطان در سال جاری نسبت به سال قبل رو به افزایش بوده. سن بروز سرطان نیز به طور معناداری در حال کاهش است. همچنین نوع تهاجمی‌تر سرطان نسبت به قبل بیشتر دیده می‌شود.
از میان عوامل موثر در سرطانزایی، نقش آلاینده‌های جوی و محیطی مهم‌تر است.
مواد ناشی از سوخت‌های دیزلی، حلال‌ها، فلزات و غبارها از جمله ذرات بیماری‌زا هستند و علاوه بر اینها، سموم شیمیایی شناخته‌شده خطرناک دیگری در هوا موجود است که نقش آنها در بروز سرطان‌ها ثابت شده است. از جمله آنها می‌توان به دی‌اکسیدازت، دی‌اکسیدگوگرد، گاز ازون، مونوکسیدکربن و هیدروکربن‌های آروماتیک حلقوی اشاره کرد. وسایل حمل‌ونقل عمومی، سموم صنعتی و کشاورزی، احتراق مواد گرم‌کننده محیطی و وجود برخی کارخانه‌ها در شهرها از جمله مهم‌ترین منابع انتشار آلاینده‌هادر هواست. هرچه زمان در معرض آلودگی‌های محیطی قرار گرفتن بیشتر باشد، خطر ابتلا به سرطان بیشتر خواهد شد. از این رو، باید با اقدامات فرهنگی برای مقابله با آلاینده‌های محیطی تلاش کنیم.
توسعه فضای سبز در شهرها و فرهنگ‌سازی در زمینه فعالیت جسمانی، تغییر شیوه زندگی، رواج نشاط و ایجاد شادی ‌روزانه، مصرف غذاهای سالم و فعالیت‌های بدنی کافی می‌توانند راهکارهای پیشگیرانه در زمینه کاهش بروز سرطان‌ها و حتی عود مجدد بیماری‌ها باشند.
دکتر آرش جنابیان
عضو هیات‌علمی دانشگاه آزاد اسلامی
با ورزش به جنگ سرطان بروید!
ورزش در پیشگیری از بروز سرطان نقش بسیار مهمی ایفا می‌کند. یکی از عوامل دخیل در ابتلا به سرطان تغذیه ناسالم و بی‌تحرکی است که می‌تواند از دلایل ابتلا به سرطان‌های شایع در کشور ما از جمله سرطان کولون و پستان باشد. در افراد مبتلا به سرطان نیز انجام ورزش می‌تواند تاثیر قابل‌ملاحظه‌ای در فرد هم از نظر جسمی و هم روانی داشته باشد. از نظر جسمی ورزش با کنترل وزن و اصلاح متابولیسم بدن می‌تواند نیاز بیمار را به دریافت دارو کمتر کند و از نظر روانی با کاهش اضطراب و استرس بیمار و افزایش اعتمادبه‌نفس و انرژی سبب بهتر شدن روحیه فرد شود.
برای بیماران مبتلا به سرطان ورزش‌های هوازی در اولویت اول هستند و به کنترل وزن و تحرک و نشاطشان کمک می‌کنند. بدنسازی نیز گرچه محدودیت و ممنوعیتی ندارد، در اولویت دوم قرار می‌گیرد. البته ورزش‌ها باید در حد خفیف تا متوسط باشد تا فرد دچار خستگی و افزایش اشتها نشود؛ یعنی چند حرکت در زمان‌های کوتاه کفایت می‌کند.
دکتر احمد باقری‌مقدم
عضو هیات‌علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان