فکر و خیال چیست و چرا به ما آسیب میرساند؟
هفته نامه سلامت | اخبار صفحه ۱۸ | 05 خرداد 1397 | لینک خبر: salamat.ir/d10893
بیشتر افراد در طول زندگیشان با ناملایمات و مشکلات زیادی مواجه میشوند و بعد از گذراندن آن واقعه، از آن جز خاطرهای در ذهنشان باقی نمیماند، اما افراد نهچندان کمی هستند که پس از گذراندن آن مرحله مشکل و حوادث ناخوشایند، ذهنشان همچنان درگیر آن وقایع مانده و توان گذر از آنها را ندارند. آنها تا مدتها درگیر فکر و خیالهای ناشی از آن واقعه میمانند. حتی تا آخر عمر این ناراحتی را در ذهن خود حمل میکنند. ذهن انسان به طور غریزی و طبیعی این توانایی را دارد که به حوادث ناخوشایند گذشته فکر کند، از آنها عبرت بگیرد و با پیشبینی خطرات احتمالی آینده با کمک تجارب گذشته، از بروز آنها جلوگیری کند. این توانایی تا حد زیادی مفید است و از تکرار مداوم اشتباهات پیشگیری میکند. زمانی که فرد بیش از اندازه در دام این تله گرفتار شود؛ یعنی بهطور مداوم به مشکلات و مصایب گذشته بیندیشد و دائم در نگرانی از مشکلات آینده به سر ببرد، دچار فکر و خیال آسیبرسان میشود و لذت زندگی در حال حاضر را از دست خواهد داد.
آیا زنان و مردان به یک میزان دچار فکر و خیال میشوند؟
زنان و مردان هر دو بالقوه پتانسیل درگیر شدن در دام فکر و خیال را دارند، اما زنان به مراتب بیشتر از مردان درگیر این مشکل شده و اسیر موجی از افکار منفی میشوند که گاهی رهایی از آنها بسیار مشکل به نظر میرسد.
گاهی حتی رویدادهای بسیار جزیی نیز میتواند ساعتها یا روزها فرد را دچار فکر و خیال بیش از حد و آشفتگی کند.
خانم سوزان نولن هوکسیما در کتاب «زنان و غلبه بر فکر و خیال» مینویسد: «سعی و تلاش برای غلبه بر فکر و خیال شدید، درست مثل گریز از یک باتلاق شنی است. برای رسیدن به رهایی، اولین گام گسستن رشته افکارتان است. به این طریق شما اجازه نمیدهید آنها شما را بیشتر درون خود فرو ببرند و نهایتا منجر به غرق شدن در باتلاق شوند.
دومین گام، بیرون رفتن از آن منطقه مهلک و سومین گام، جلوگیری از افتادن مجدد در دام فکر و خیالهای جدید است.»
برای غلبه بر فکر و خیال چه کنیم؟
رهایی از فکر و خیالهای شدید و آزاردهنده کار دشواری است. برای رهایی از این دام، ابتدا لازم است به این نتیجه رسیده باشید که فکر و خیال زیاد تا چه حد برایتان آزاردهنده و مضر است. درواقع تا زمانی که شما افکار مزاحمتان را کنترل نمیکنید دچار رنج و عذاب زیادی خواهید شد و این اسارت روان شما را فرسوده خواهد کرد. گاهی اوقات افراد در اعماق فکر و خیالهایشان غوطهورند و احساس میکنند به نکته مهمی رسیدهاند و آن این است که؛«من بالاخره متوجه شدم چقدر وضعیت زندگیام ناجور بوده است.»
آنها درواقع احساس میکنند با این افکار، کنترل بیشتری بر شرایط پیرامون خود دارند، اما این فکر و خیالها اجازه نمیدهند واقعیات زندگی را به وضوح ببینند و توجه را به نکات منفی و تاریک جلب میکنند و باعث میشوند همه چیز در نظرشان نابسامان جلوه کند. از طرفی احساس کنترل کاذبی که به افراد دست میدهد، باعث میشود نتوانند از دام این افکار خلاصی پیدا کنند. بنابراین قبل از استفاده از راهکارها لازم است بدانید و قبول کنید فکر و خیالهای شدید دوست شما نیستند و در این مورد باید کاملا قاطع باشید.
یکی از سادهترین و در عین حال موثرترین راهها برای رهایی از بند فکر و خیال این است که بتوانید حواستان را از افکار آزاردهنده پرت کنید و به افکار مثبت بیندیشید. برخلاف آنچه در ظاهر به نظر میرسد، این کار چندان ساده نخواهد بود و برای انجام آن به دانستن مهارتهایی نیاز است.
یکی از این راهکارها، ورزش کردن است که علاوه بر ارتقای سلامت جسمی، به بهبود توانایی غلبه بر فکر و خیال نیز کمک میکند.
سرگرمیهایی مثل باغبانی، مطالعه، تماشای فیلم، گوش دادن به موسیقی مورد علاقه، فعالیتهای هنری و... از راههایی هستند که کمک میکنند از شر افکار ناخوشایند خلاصی یابید.
از سایر موارد میتوان به روشهایی مثل ذهنآگاهی و تمرینهای افزایشدهنده تمرکز و توجه اشاره کرد که توان ذهنی و مغزی افراد را برای تمرکز بر زمان حال به جای گشتوگذار در افکار گذشته بالا میبرند.
یک روش موثر دیگر استفاده از علائم و نشانههایی است که یادآور کلمه «ایست» یا «بس کن» برایتان باشد. با کمک این تمرین، شرطی شدن اتفاق افتاده و توان مقابله با افکار به دست میآید.
یک راه موثر دیگر نوشتن فکر و خیالها به صورت یادداشتهای روزانه است. میتوانید افکارتان را در یک کاغذ یادداشت کنید وکنار بگذارید. به این ترتیب قدرت مدیریت آنها را به دست میآورید چرا که بیشتر افراد با نوشتن و سپس خواندن آنها پس از مدتی کوتاه، به مضحک و غیرواقعی بودن آنها پی میبرید.
یک راه دیگر، اختصاص دادن زمانهای خاص برای فکر و خیال است، به این صورت که فرد خودش را مقید میکند فکر کردن به افکار آزاردهنده را محدود به زمان و مکان خاص و ثابتی کند. به این صورت باز هم شرطی شدن اتفاق افتاده و مدیریت افکار برای فرد آسانتر میشود.
راهکار دیگر روی آوردن فرد به معنویات و دعا و نیایش است. با کمک معنویتگرایی، افکار ناخوشایند را به قدرتی فراتر میسپارید و به این ترتیب از دست آنها خلاص میشوید.
صحبت کردن با افراد مطمئن و دانا، یکی دیگر از راهکارهای خلاصی از افکار مزاحم است، اما گاهی این روش نتیجه معکوس دارد چراکه ممکن است شنونده به آتش نگرانیها و اضطرابهایتان دامن بزند و حتی نتواند کمکی به شما بکند. بنابراین انتخاب فرد مناسب، آگاه و گاهی متخصص در این شرایط اهمیت زیادی دارد.
متاسفانه برخی افراد به جای استفاده از راهکارهای مفید و موثر که به آنها روشهای کارآمد میگوییم، از روشهای ناسالم و غیرموثری استفاده میکنند که گرچه در مقطع زمانی کوتاه کمککننده است، نهایتا نهتنها اثربخشی خود را از دست میدهند، بلکه فرد متوجه میشود در دام خطرناکی گرفتار شده که بیشتر اوقات جبران خسارتهای ناشی از آن برای سلامت و محیط زندگی فرد بسیار مشکل و حتی غیرممکن خواهد بود.
برخی از این روشهای ناکارآمد، رفتارهای پرخطر مثل مصرف الکل، مواد مخدر و روانگردان، روابط جنسی کنترلنشده و... هستند که هرگز به درمان موثر منجر نخواهند شد.
دکتر مریم حاجیلو
پزشک و کاندیدای تخصصی روانشناسی سلامت، مدرس دانشگاه علوم پزشکی تهران
بیشتر افراد در طول زندگیشان با ناملایمات و مشکلات زیادی مواجه میشوند و بعد از گذراندن آن واقعه، از آن جز خاطرهای در ذهنشان باقی نمیماند، اما افراد نهچندان کمی هستند که پس از گذراندن آن مرحله مشکل و حوادث ناخوشایند، ذهنشان همچنان درگیر آن وقایع مانده و توان گذر از آنها را ندارند. آنها تا مدتها درگیر فکر و خیالهای ناشی از آن واقعه میمانند. حتی تا آخر عمر این ناراحتی را در ذهن خود حمل میکنند. ذهن انسان به طور غریزی و طبیعی این توانایی را دارد که به حوادث ناخوشایند گذشته فکر کند، از آنها عبرت بگیرد و با پیشبینی خطرات احتمالی آینده با کمک تجارب گذشته، از بروز آنها جلوگیری کند. این توانایی تا حد زیادی مفید است و از تکرار مداوم اشتباهات پیشگیری میکند. زمانی که فرد بیش از اندازه در دام این تله گرفتار شود؛ یعنی بهطور مداوم به مشکلات و مصایب گذشته بیندیشد و دائم در نگرانی از مشکلات آینده به سر ببرد، دچار فکر و خیال آسیبرسان میشود و لذت زندگی در حال حاضر را از دست خواهد داد.
آیا زنان و مردان به یک میزان دچار فکر و خیال میشوند؟
زنان و مردان هر دو بالقوه پتانسیل درگیر شدن در دام فکر و خیال را دارند، اما زنان به مراتب بیشتر از مردان درگیر این مشکل شده و اسیر موجی از افکار منفی میشوند که گاهی رهایی از آنها بسیار مشکل به نظر میرسد.
گاهی حتی رویدادهای بسیار جزیی نیز میتواند ساعتها یا روزها فرد را دچار فکر و خیال بیش از حد و آشفتگی کند.
خانم سوزان نولن هوکسیما در کتاب «زنان و غلبه بر فکر و خیال» مینویسد: «سعی و تلاش برای غلبه بر فکر و خیال شدید، درست مثل گریز از یک باتلاق شنی است. برای رسیدن به رهایی، اولین گام گسستن رشته افکارتان است. به این طریق شما اجازه نمیدهید آنها شما را بیشتر درون خود فرو ببرند و نهایتا منجر به غرق شدن در باتلاق شوند.
دومین گام، بیرون رفتن از آن منطقه مهلک و سومین گام، جلوگیری از افتادن مجدد در دام فکر و خیالهای جدید است.»
برای غلبه بر فکر و خیال چه کنیم؟
رهایی از فکر و خیالهای شدید و آزاردهنده کار دشواری است. برای رهایی از این دام، ابتدا لازم است به این نتیجه رسیده باشید که فکر و خیال زیاد تا چه حد برایتان آزاردهنده و مضر است. درواقع تا زمانی که شما افکار مزاحمتان را کنترل نمیکنید دچار رنج و عذاب زیادی خواهید شد و این اسارت روان شما را فرسوده خواهد کرد. گاهی اوقات افراد در اعماق فکر و خیالهایشان غوطهورند و احساس میکنند به نکته مهمی رسیدهاند و آن این است که؛«من بالاخره متوجه شدم چقدر وضعیت زندگیام ناجور بوده است.»
آنها درواقع احساس میکنند با این افکار، کنترل بیشتری بر شرایط پیرامون خود دارند، اما این فکر و خیالها اجازه نمیدهند واقعیات زندگی را به وضوح ببینند و توجه را به نکات منفی و تاریک جلب میکنند و باعث میشوند همه چیز در نظرشان نابسامان جلوه کند. از طرفی احساس کنترل کاذبی که به افراد دست میدهد، باعث میشود نتوانند از دام این افکار خلاصی پیدا کنند. بنابراین قبل از استفاده از راهکارها لازم است بدانید و قبول کنید فکر و خیالهای شدید دوست شما نیستند و در این مورد باید کاملا قاطع باشید.
یکی از سادهترین و در عین حال موثرترین راهها برای رهایی از بند فکر و خیال این است که بتوانید حواستان را از افکار آزاردهنده پرت کنید و به افکار مثبت بیندیشید. برخلاف آنچه در ظاهر به نظر میرسد، این کار چندان ساده نخواهد بود و برای انجام آن به دانستن مهارتهایی نیاز است.
یکی از این راهکارها، ورزش کردن است که علاوه بر ارتقای سلامت جسمی، به بهبود توانایی غلبه بر فکر و خیال نیز کمک میکند.
سرگرمیهایی مثل باغبانی، مطالعه، تماشای فیلم، گوش دادن به موسیقی مورد علاقه، فعالیتهای هنری و... از راههایی هستند که کمک میکنند از شر افکار ناخوشایند خلاصی یابید.
از سایر موارد میتوان به روشهایی مثل ذهنآگاهی و تمرینهای افزایشدهنده تمرکز و توجه اشاره کرد که توان ذهنی و مغزی افراد را برای تمرکز بر زمان حال به جای گشتوگذار در افکار گذشته بالا میبرند.
یک روش موثر دیگر استفاده از علائم و نشانههایی است که یادآور کلمه «ایست» یا «بس کن» برایتان باشد. با کمک این تمرین، شرطی شدن اتفاق افتاده و توان مقابله با افکار به دست میآید.
یک راه موثر دیگر نوشتن فکر و خیالها به صورت یادداشتهای روزانه است. میتوانید افکارتان را در یک کاغذ یادداشت کنید وکنار بگذارید. به این ترتیب قدرت مدیریت آنها را به دست میآورید چرا که بیشتر افراد با نوشتن و سپس خواندن آنها پس از مدتی کوتاه، به مضحک و غیرواقعی بودن آنها پی میبرید.
یک راه دیگر، اختصاص دادن زمانهای خاص برای فکر و خیال است، به این صورت که فرد خودش را مقید میکند فکر کردن به افکار آزاردهنده را محدود به زمان و مکان خاص و ثابتی کند. به این صورت باز هم شرطی شدن اتفاق افتاده و مدیریت افکار برای فرد آسانتر میشود.
راهکار دیگر روی آوردن فرد به معنویات و دعا و نیایش است. با کمک معنویتگرایی، افکار ناخوشایند را به قدرتی فراتر میسپارید و به این ترتیب از دست آنها خلاص میشوید.
صحبت کردن با افراد مطمئن و دانا، یکی دیگر از راهکارهای خلاصی از افکار مزاحم است، اما گاهی این روش نتیجه معکوس دارد چراکه ممکن است شنونده به آتش نگرانیها و اضطرابهایتان دامن بزند و حتی نتواند کمکی به شما بکند. بنابراین انتخاب فرد مناسب، آگاه و گاهی متخصص در این شرایط اهمیت زیادی دارد.
متاسفانه برخی افراد به جای استفاده از راهکارهای مفید و موثر که به آنها روشهای کارآمد میگوییم، از روشهای ناسالم و غیرموثری استفاده میکنند که گرچه در مقطع زمانی کوتاه کمککننده است، نهایتا نهتنها اثربخشی خود را از دست میدهند، بلکه فرد متوجه میشود در دام خطرناکی گرفتار شده که بیشتر اوقات جبران خسارتهای ناشی از آن برای سلامت و محیط زندگی فرد بسیار مشکل و حتی غیرممکن خواهد بود.
برخی از این روشهای ناکارآمد، رفتارهای پرخطر مثل مصرف الکل، مواد مخدر و روانگردان، روابط جنسی کنترلنشده و... هستند که هرگز به درمان موثر منجر نخواهند شد.
دکتر مریم حاجیلو
پزشک و کاندیدای تخصصی روانشناسی سلامت، مدرس دانشگاه علوم پزشکی تهران
+ نوشته شده در چهارشنبه سی ام خرداد ۱۳۹۷ ساعت 14:47 توسط
|