هفته نامه سلامت   |   اخبار صفحه ۳۰   |   07 بهمن 1396   |   لینک خبر:   salamat.ir/d10074

اشتهای زیاد و متابولیسم پایین، زمینه‌ساز چاقی هستند و بسیاری از افرادی که اشتهای زیادی دارند، نگران این مساله‌اند و به دنبال راه چاره‌ای برای کم کردن آن هستند. مهمان «میزگرد تغذیه» این هفته ما نیز از اشتهای بالای خود گله داشته و با وجودی که اهل ریزه‌خواری نیست، به دلیل همین اشتهای بالا دچار اضافه وزن شدید شده است. حتی ورزش هم نتوانسته به کاهش وزنش کمک کند و بدتر اشتهایش را بیشتر کرده است. با ما همراه شوید تا متوجه شوید مهدی عذیری، نوجوان 14 ساله چطور درنهایت توانست بر اشتهای بالای خود غلبه کند و در عرض 4 ماه 17 کیلوگرم از وزنش را پایین بیاورد.
مهدی عذیری که حالا توانسته در 4 ماه 17 کیلوگرم وزن کم کند، می‌گوید:
اشتهایم بعد از مصرف مکمل‌های فیبری-پروتئینی خیلی کمتر شد
: آقای عذیری! قبل از مراجعه به متخصص تغذیه وزنتان چقدر بود؟
با قد 173 سانتی‌متر تقریبا 90 کیلوگرم بودم.
: دلیل این اضافه وزن به نظرتان چه بود؟
من از کودکی چاق بودم. زمینه ژنتیکی هم دارم و تمام اعضای خانواده‌ام اضافه وزن دارند. البته من اهل خوردن هله‌هوله، چیپس، پفک و... نیستم و اشتهای بالایی برای غذا داشتم؛ یعنی همیشه در وعده ناهار و شام، یک بشقاب پر برنج می‌خوردم.
: چه شد که تصمیم گرفتید، وزن کم کنید؟
همیشه دلم می‌خواست وزنم پایین بیاید چون اضافه وزن و چاقی برایم مشکل ایجاد کرده بود. لباس به اندازه‌ام پیدا نمی‌کردم و هر بار با همکلاسی‌هایم دعوایم می‌شد، وقتی حرفی برای زدن نداشتند، اندامم را مسخره می‌کردند. توجه و تمرکزم هم به دلیل همین چاقی پایین آمده بود. پادرد و زانودرد بدی هم داشتم که تا آنها را نمی‌بستم، خوب نمی‌شد، اما دلیل اصلی مراجعه‌ام به متخصص تغذیه برای کاهش وزن، کبد چربم بود زیرا چند وقت پیش تصادفی آزمایش دادم و مشخص شد آنزیم‌های کبدی‌ام بالا هستند.
: ایشان چه توصیه‌ای به شما کردند؟
چون اشتهایم کنترل‌شدنی نبود و چند بار هم قبلا به متخصصان تغذیه دیگر مراجعه کرده و نتوانسته بودم وزن کم کنم، آقای دکتر مصرف مکمل‌های فیبری- پروتئینی را به من توصیه کردند که به شدت اشتهایم را کاهش داد و کمک کرد وزنم را پایین بیاورم. کنار آن رژیم متناسبی برایم تجویز کردند و از سهم غذای روزانه‌ام کم شد. در عوض مکمل‌های غذایی و تقویت حافظه برایم تجویز کردند.
: ورزش هم می‌کنید؟
قبلا کشتی می‌گرفتم، اما بعد از هر بار ورزش به شدت گرسنه می‌شدم و بیشتر می‌خوردم. برای همین آن را کنار گذاشتم. فوتبال هم بازی می‌کردم، ولی به خاطر وزن بالا در دروازه می‌ایستادم.
سمیه مقصودعلی
توصیه‌ها و هشدارهای دکتر سیدعلی کشاورز به سوژه «میزگرد تغذیه»
برای کاهش اشتها باید عادت‌های غذایی را اصلاح کرد
: آقای دکتر! در مورد روند کاهش وزن آقای عذیری توضیح دهید.
آقای عذیری در تاریخ 26‌ شهریور ماه با وزن 89 کیلوگرم به من مراجعه کردند و در دی ماه وزنشان به 72 کیلوگرم رسید. کبد چربشان در این مدت کاملا رفع شد. برای کمک به کاهش وزن مکمل فیبری - پروتئینی تجویز کردم که از نشاسته ذرت درست شده و بدون عارضه است. او به شدت یبوست داشت، بنابراین مصرف پودر لاکتواکتیو که ترکیبی از عصاره انجیر، قند سوربیتول و اسفرزه است، به او توصیه کردم. مهدی اصرار داشت حافظه‌ام ضعیف است. دارویی از ریشه گیاه ژینکوبیلوبا دادم. استرس بالایی هم داشت که مکمل‌های گروه ویتامین B که آرامبخش است برایش تجویز کردم. برای افزایش قد هم مکمل روی و ال‌آرژنین تجویز شد. البته مغز بادام و بادام‌زمینی منبع غنی ال‌آرژنین هستند، اما قرص‌های 1000-500 میلی‌گرمی ال‌آرژنین نیز در بازار موجودند.
: شما اشاره‌ای به بالا بودن اشتهای ایشان داشتید. چرا اشتها در برخی افراد به نسبت بالاتر است؟
اشتهای بالا به مسائل مختلفی بستگی دارد. البته عادت‌های غذایی خانواده در این خصوص بی‌تاثیر نیستند. شرایط فیزیولوژیک فرد، وضعیت هورمون‌ها و به‌خصوص تیروئید هم اثرگذار هستند. گاهی نوجوان‌ها به پرخوری عادت می‌کنند و اشتهایشان روز به روز بالا می‌رود. آقای عذیری هله‌هوله نمی‌خوردند، ولی به شدت غذا مصرف می‌کردند. از این رو، برای ایشان کنترل اشتها ساده نبود و به همین دلیل غیر از پودر فیبری -پروتئینی که قبل از هر وعده غذا می‌دادم، یک مکمل دیگر که از آب پنیر تولید می‌شود هم اضافه کردم زیرا پروتئین‌ها خاصیت سیرکنندگی بالایی دارند. ترجیح دادم با کمک این مکمل‌ها اشتهایشان را کنترل کنم تا با تجویز دارو زیرا در این سن مصرف دارو عوارض جدی دارد. در کل، نکته بسیار مهمی که در پرخوری نقش دارد، رعایت نکردن تعادل تغذیه‌ای است.
اگر برحسب هرم غذایی، مواد غذایی روزانه را مصرف کنیم، یعنی بخشی از معده را با سالاد بدون سس و سبزیجات آبپز یا سبزی خوردن پر کنیم و به جای مصرف برنج زیاد، در حد تعادل برنج و گوشت بخوریم، سیر می‌شویم. برای آقای عذیری هم تا حدی از برنج مصرفی‌ که بیشتر از یک پرس بود، کم کردم و به گوشت مصرفی و مرغ و ماهی‌شان افزودم.
: اشاره‌ای به یبوست ایشان داشتید. آیا این مشکل ارتباطی با چاقی‌شان دارد؟
یبوست به عادت‌های غذایی و شرایط دستگاه گوارش انسان بستگی دارد. نوجوانی در سن آقای عذیری نباید به‌طور معمول یبوست داشته باشد. فیبرهای موجود در مواد غذایی مانند حبوبات، غلات سبوس‌دار، میوه و سبزیجات جاذب آب هستند و حجم مدفوع را در روده زیاد کرده و از یبوست پیشگیری می‌کنند. افرادی که میوه و سبزی نمی‌خورند، معمولا دچار یبوست می‌شوند. برخی میوه‌ها اختصاصا ضدیبوست هستند، مثل آلو، زردآلو، گیلاس، هلو، آلبالو، توت و کیوی. اگر در برنامه غذایی روزانه میوه و سبزیجات و سالاد داشته باشید، به‌طور معمول از یبوست پیشگیری می‌شود، اما اگر فیبر نخورید، حرکات روده کم می‌شود و احتمال یبوست بالا می‌رود. البته فیزیولوژیک دستگاه گوارش هم مهم است.
: چاقی هم باعث یبوست می‌شود؟
مصرف نان و برنج در افراد چاق بالاست و فیبرها کم مصرف می‌شوند. در عین حال این افراد تحرک ندارند و سکون خود یبوست را تشدید می‌کند.
: به نظر شما، سرعت کاهش وزن آقای عذیری بالا نبوده است؟
چرا، من همیشه اصرار دارم کاهش وزن به کندی انجام گیرد، اما متاسفانه نوجوان‌ها علاقه دارند وزنشان را سریع کم کنند و کمتر از آنچه برایشان تجویز می‌شود، مصرف می‌کنند. اگر سرعت کاهش وزن کند باشد، معده خود را جمع کرده و به مرور فرد به کم‌خوری عادت می‌کند، اما معده افرادی که سریع وزن کم می‌کنند به این کم‌خوری عادت نکرده است و احتمال برگشت وزن، بالاست.
: آیا برای پاک کردن کبد چرب هم دارو تجویز کردید؟
نه، بعد از کاهش 12 کیلوگرمی وزن کبد کاملا پاک شد و از آقای عذیری خواستم همان جایی که قبلا سونوگرافی کرده بودند، مجدد سونو دهند تا مطمئن شوند.
چگونه به کاهش وزن بچه‌هایمان کمک کنیم؟
هر چه سن بالاتر می‌رود، اضافه وزن و چاقی پررنگ‌تر می‌شود و این مساله به شدت از نظر روانی روی کودک و نوجوان تاثیر منفی می‌گذارد. کودکان و نوجوانان چاق از طرف همسالان‌شان مورد تمسخر قرار می‌گیرند، اعتماد به‌نفس‌شان پایین می‌آید و به دنبال آن علائم افسردگی و اضطراب هم در آنها بروز پیدا می‌کند. در عین حال کودک و نوجوانی که اضافه وزن و چاقی دارد، کم‌تحرک است، در حالی که ورزش نقش مثبتی در افزایش توانایی‌های جسمی و ذهنی دارد.
اگر کودک یا نوجوانی دارید که دچار اضافه وزن و چاقی است، بهتر است از رژیم‌های غذایی سفت و سخت برای کاهش وزنش استفاده نکنید. باید با مراجعه به متخصص تغذیه، نوع تغذیه خانواده اصلاح شود تا کنار آن میزان کالری دریافتی هم پایین بیاید و با افزایش تحرک به کاهش وزن کودک و نوجوان کمک شود. هله‌هوله‌هایی که ارزش تغذیه‌ای پایینی دارند و بسیار پرکالری هستند نباید در دسترس باشد. اگر انواع شیرینی و شکلات در خانه باشد، نمی‌توان به کودک و نوجوان گفت از آنها نخورد بنابراین شیوه زندگی خانواده باید تغییر کند.
متاسفانه آنقدر که خانواده‌ها به درس فرزندانشان و نوع مدرسه‌ای که می‌رود، اهمیت می‌دهند، به سلامتشان توجه ندارند. لازم است کودک و نوجوان در کلاس‌های ورزشی حاضر شود و اگر این امکان وجود ندارد، همراه با خانواده 3 بار در هفته در محیط سربسته یا پارک پیاده‌روی تند انجام دهد. نوجوانی که به دلیل چاقی و اضافه وزن دچار علائم افسردگی، اضطراب و استرس است، حتما باید با مراجعه به روان‌پزشک کودک و نوجوان، درمان شود. نوجوان گاهی انگیزه کافی برای انجام ورزش یا کم کردن کالری مصرفی‌اش ندارد. در این شرایط نیز به جلسات مشاوره‌ای نیاز است و باید اهمیت سلامت و زیبایی اندام را برای او توضیح داد. اگر نوجوان هم زیر نظر متخصص تغذیه، هم روان‌پزشک باشد و فعالیت ورزشی منظمی نیز انجام دهد در مسیر کاهش وزن موفق خواهد بود و این کاهش وزن موجب افزایش اعتماد به‌نفس و عزت نفس، بهبود توجه، تمرکز و کاهش استرس می‌شود.
دکتر کتایون خوشابی
عضو هیات‌علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی
افزایش اشتها بعد از ورزش طبیعی است
هنگام تجویز برنامه ورزشی نه‌تنها باید به سن نوجوان توجه کرد بلکه به توانایی او هم باید دقت داشت. برای همه کودکان و نوجوانان نمی‌توان یک برنامه ورزشی تجویز کرد. در برنامه‌های ورزشی کودکان و نوجوانان معمولا ابتدا ورزش‌های اصلی مانند دویدن، شنا کردن و ژیمناستیک در نظرگرفته می‌شود و بعد به مرور که سیستم حرکتی - عصبی کودک کامل‌تر شد، ورزش‌های توپی و حتی شرکت در مسابقات برنامه‌ریزی می‌شود. البته 30دقیقه پیاده‌روی روزانه را برای تمام کودکان و نوجوانان می‌توان تجویز کرد. توصیه می‌کنیم برنامه‌های ورزشی نیز متنوع انتخاب شوند تا تکرار یک مورد آسیب‌زننده نباشد. در کل، مجموعه‌ای از ورزش‌هایی مانند شنا، دو، پیاده‌روی، طناب و... مفید است.
افرادی که به قصد کاهش وزن، ورزش هوازی انجام می‌دهند همیشه دچار افزایش اشتها می‌شوند و این موضوع غیرطبیعی نیست. ورزش‌های هوازی با شدت بالا در کوتاه‌مدت ابتدا باعث سوخت کالری و کاهش اشتها و بعد پراشتهایی می‌شوند، اما ورزش‌های قدرتی این‌طور نیستند. بهترین کار این است که تا 2 ساعت بعد از ورزش، گرسنگی خود را کنترل کنید و چیزی نخورید زیرا در این ساعات احتمال جذب مواد مغذی بالاتر است. مصرف مایعات فراوان می‌تواند تا حد زیادی اشتها را کنترل کند. یک راهکار دیگر چند قسمتی کردن ورزش‌های هوازی است. بهتراست به جای یک ساعت پیاده‌روی تند در دو قسمت 30 دقیقه‌ای این کار را انجام دهید.
دکتر احمد باقری‌مقدم
عضو هیات‌علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان
در دهه سوم و چهارم عمر
ضخامت غضروف‌ها کاهش می‌یابد
یکی از معضلات مربوط به چاقی، زانودرد است که به مرور به آرتروز و ساییدگی مفصل تبدیل می‌شود. در دوران کودکی، افراد بیشترین ضخامت مفاصل را دارند، اما در دهه سوم و چهارم این ضخامت به مرور تحت‌تاثیر سن و ژنتیک کم می‌شود. وقتی ضخامت سطوح غضروفی کاهش پیدا ‌کرد و غضروف از بین رفت،‌ فشارها از اطراف به استخوان وارد می‌شود و آرتروز ایجاد خواهد ‌شد.
بسیاری از افراد مانند آقای عذیری با افزایش وزن دچار زانودرد و آرتروز خفیف می‌شوند و به دلیل این درد، تحرکشان کاهش پیدا می‌کند. کم‌تحرکی، خود احتمال پوکی استخوانی را بالا می‌برد. درواقع، فرد در چرخه‌ای معیوب می‌افتد. البته در صورتی که فردی با آغاز درد زانو یا آغاز آرتروز به فکر کاهش وزن بیفتد و تحرک کافی داشته باشد، می‌تواند از پیشرفت آرتروز جلوگیری کند، اما اگر درد زانو شروع شود و فرد به آن بی‌توجه باشد، چندی بعد، رادیوگرافی نشان خواهد داد که غضروف‌ها ساییده شده‌اند. حال، اگر ساییدگی خفیف باشد می‌توان به کمک دارو و ورزش آن را برطرف کرد، اما اگر شدید شد، راهی جز استفاده از مفاصل مصنوعی باقی نمی‌ماند.
دکتر تقی بغدادی
دانشیار دانشگاه علوم پزشکی تهران