کشکول سلامت2

«کودکانمان چاق شده‌اند!» این هشدار وزارت بهداشت است که می‌گوید مطالعات جدید وزارت بهداشت در مورد خطر عوامل بیماری‌زا نشان می‌دهد، چاقی کودکان زیر 5 سال در یک روند 10 ساله 2 برابر شده است. این بررسی نشان می‌دهد 14 درصد کودکان 15 تا 23 ماهه در معرض اضافه‌وزن هستند که این رقم در برخی استان‌های کشور به 20 درصد می‌رسد. این یعنی با ادامه این روند باید منتظر بسیاری از بیماری‌های غیرواگیر مانند بیماری‌های قلبی-عروقی، فشارخون بالا، چربی‌خون بالا و کبد چرب در آینده باشیم، اما وضعیت نگران‌کننده‌تر این است که سوء‌تغذیه ناشی از پرخوری نیز در کودکان رو به افزایش است و به دلیل الگوی غذایی نادرست، کودکان در عین حال که اضافه دریافت انرژی دارند، ریزمغذی‌های مورد نیاز بدنشان را دریافت نمی‌کنند. البته اوضاع چاقی بین نوجوانان و بزرگسالان بدتر از کودکان است، به‌گونه‌ای که 60 درصد ایرانیان بالای 18 سال اضافه‌وزن دارند یا چاق هستند. امسال بسیج ملی تغذیه که حدودا 6 سال است توسط وزارت بهداشت برگزار می‌شود، به هشدار درباره چاقی اختصاص دارد و با تاکید بر تغذیه سالم نسبت به چاقی هشدار می‌دهد.
سازمان بهداشت جهانی اعلام کرده بیش از 9/1 میلیارد نفر در دنیا دچار اضافه‌وزن هستند که از این آمار ۶۰۰میلیون نفر چاق محسوب می‌شوند.
همچنین ۴۱ میلیون کودک زیر 5 سال در دنیا دچار اضافه‌وزن هستند. دکتر علیرضا رئیسی، معاون بهداشتی وزارت بهداشت در نشست خبری بسیج ملی تغذیه ابتدا درباره افزایش چاقی در دنیا صحبت کرد و در مورد اضافه دریافت انرژی این‌گونه سخن گفت: «هر ماده غذایی که قابل‌خوردن باشد، باید به میزان مجاز استفاد شود. حتی سالم‌ترین مواد غذایی مانند آب هم در مصرف بیش از اندازه باعث مسمومیت می‌شود.
زمانی که بدن بیش از نیاز سلول‌های خود ماده غذایی دریافت کند، آن را به صورت چربی انبار می‌کند. این چربی عامل بسیاری از بیماری‌هاست و می‌تواند فرد را دچار اضافه‌وزن و چاقی کند.»
معاون بهداشتی وزیر بهداشت در ادامه به آمار مرگ و میر و بیماری‌ها در کشور خودمان اشاره کرد: «۷۶ درصد بیماری‌ها و مرگ‌ومیر ایرانیان مربوط به بیماری‌های غیرواگیر است و ابتلا به بسیاری از این بیماری‌ها مانند دیابت و سرطان، بیماری‌های قلبی-عروقی و فشارخون بالا به روش تغذیه مربوط است. اگر می‌خواهیم بار بیماری را در کشور کاهش دهیم و زندگی سالمی داشته باشیم باید تغذیه سالم در برنامه خود داشته باشیم و راه پیشگیری از بسیاری از بیماری‌ها، مصرف غذای سالم و استاندارد است.»
14 درصد کودکان 15 تا 23 ماهه اضافه‌وزن دارند
چاقی کودکان در کشور به مرحله‌ای رسیده که وزارت بهداشت قصد دارد، همه را نسبت به تبعات آن مطلع کند. آمارهایی که از زبان معاون بهداشتی در این زمینه مطرح شد، قابل‌تامل است: «مطالعه پورا که به تازگی در کشور انجام شده، نشان می‌دهد، در ایران ۱۴ درصد کودکان 15 تا 23 ماهه در معرض اضافه‌وزن هستند که در بسیاری از استان‌ها مانند گیلان و مازندران، آذربایجان شرقی و اردبیل به ۲۰ درصد نیز می‌رسد. همچنین در یک روند ۱۰ ساله در ایران چاقی کودکان 2 برابر شده است و ‌۲۰ درصد دانش‌آموزان 7 تا 18 ساله و ۶۰ درصد جمعیت بالای ۱۸ سال دچار چاقی هستند.»
به گفته دکتر رئیسی، سازمان بهداشت جهانی توصیه می‌کند فقط ۱۰ درصد انرژی روزانه باید از قندهای ساده تامین شود، ولی امسال این سازمان برای کنترل چاقی توصیه کرده این رقم به 5 درصد کاهش یابد؛ یعنی هر فرد می‌تواند حداکثر ۲۵ گرم شکر سالم استفاده کند.
آن‌طور که معاون بهداشتی بین خبرنگاران گفت متاسفانه در ایران روزانه ۶۶ گرم قند ساده به صورت میانگین مصرف می‌شود؛ یعنی 3 برابر حد مجاز. این در حالی است که مصرف قند اضافی ارتباط نزدیکی با سرطان دارد. علاوه بر این، مصرف قند در بدن دو اثر دارد؛ اول اینکه می‌تواند از چربی مفید بدن که محافظ قلب است، بکاهد و دوم اینکه تری‌گلیسرید را افزایش دهد.
به گفته وی، افزایش سطح قند خون می‌تواند باعث بروز بیماری‌هایی مانند کبد چرب، تخریب سلول‌ها و بروز سرطان‌های مختلف شود.
دکتر رئیسی با بیان اینکه ما ذائقه کودکان خود را به خوراکی‌های شیرین عادت داده‌ایم، تاکید کرد: «کارخانه‌های تولید‌کننده مواد غذایی، ذائقه مردم را شناخته‌اند و به همان سمت حرکت می‌کنند. برنامه‌های ما در وزارت بهداشت در راستای کم کردن نمک، شکر و چربی است، اما صنایع غذایی می‌گویند اگر ما میزان قند و نمک و چربی را در محصولاتمان کاهش دهیم، مردم آن را نمی‌خرند.»
وی با اشاره به اجرای طرح تحول سلامت و احداث مراکز جامع سلامت، گفت: «مستقر شدن ۱۱۰۰ کارشناس تغذیه در مراکز بهداشت و پایگاه‌های سلامت شهری و روستایی، برای دادن مشاوره تغذیه به مردم و کاهش آمار چاقی است و البته لازم است به موضوع سموم باقی‌مانده در سبزیجات و محصولات کشاورزی بیشتر پرداخته شود.»
غذای سالم چه غذایی است؟
رئیس دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت نیز ابتدای صحبت‌هایش در مورد غذای سالم تصریح کرد: «غذایی از نظر ما سالم است که علاوه بر امنیت غذایی، کیفیت لازم را داشته باشد؛ یعنی عوامل خطر بیماری‌های غیرواگیر را نداشته باشد، فیبر کافی داشته باشد و میزان قند و نمک و چربی در آن کم باشد و ریزمغذی‌های مورد نیاز بدن را دارا باشد یا غنی‌شده باشد.» دکتر زهرا عبداللهی با بیان اینکه برای فراهم شدن دسترسی مردم به غذای سالم باید سازمان ملی استاندارد و انجمن صنایع غذایی همکاری داشته باشند، افزود: «منع تبلیغ محصولات غذایی که مصرف زیاد آنها تهدید‌کننده است، موضوع مهمی است چون مصرف بی‌رویه آن مشکلات زیادی مانند چاقی و دیابت، سرطان و بیماری‌های قلبی-عروقی را به دنبال خواهد داشت.»
نکته دیگری که رئیس دفتر بهبود تغذیه وزارت بهداشت به آن اشاره کرد، رفتارهای تغذیه‌ای مردم است: «متاسفانه مردم فست‌فود و نوشیدنی‌های شیرین را بی‌رویه مصرف می‌کنند، ولی میوه و سبزی، غلات سبوس‌دار، حبوبات و مواد غذایی دارای فیبر را کمتر می‌خورند. به همین علت ما شاهد اضافه‌وزن و چاقی در ۶۰ درصد از جمعیت ایران هستیم و نکته مهم این است که در حال حاضر مشکل چاقی فقط در گروه‌های پردرآمد و دهک‌های بالای جامعه دیده نمی‌شود، بلکه اقشار کم‌درآمد هم انتخاب‌های درست غذایی ندارند.»
به گفته دکتر عبداللهی، خدمات رایگان مشاوران تغذیه در پایگاه‌های سلامت شهری و روستایی، یک انقلاب بزرگ در نظام سلامت است. یکی از خدمات این مراکز، مکمل‌یاری برای همه گروه‌های سنی است. از سال ۹۳ طرح مکمل‌یاری ویتامینD برای دانش‌آموزان آغاز شد و ۱۳ میلیون زن میانسال نیز تحت پوشش آن قرار گرفتند. الگوی غذایی تمام کسانی که به این مراکز مراجعه می‌کنند، ارزیابی می‌شود تا در صورت نیاز اصلاح شود. برگزاری کلاس‌های آموزش گروهی، آموزش اصناف، مدارس و مهدهای کودک جزو وظایف این کارشناسان است.
تنوع و تعادل در الگوی تغذیه‌ای مردم وجود ندارد
مساله مهم دیگری که رئیس دفتر بهبود تغذیه وزارت بهداشت در مورد آن صحبت کرد، رعایت نکردن تنوع و تعادل در الگوی غذایی مردم است: «اقدامی که ما برای اصلاح الگوی تغذیه‌ای مردم انجام دادیم این است که براساس برنامه‌های سازمان جهانی بهداشت، همه کشورها پروتکلی دارند تحت‌عنوان رهنمودهای غذایی. ما در سال 95 هرم غذایی را بازنگری کردیم و هرم غذایی ایرانی تدوین شد.
این هرم غذایی باید با همه ارگان‌های مرتبط مثل رسانه‌ها و آموزش و پرورش بین مردم جا بیفتد.» آن طور که دکتر عبداللهی بیان کرد، در این هرم غذایی ایرانی حبوبات گروه غذایی اصلی معرفی شده‌اند چون هم فیبر کافی دارند و هم سرشار از پروتئین هستند، در حالی که در برنامه غذایی مردم جایگاه ویژه‌ای ندارند.
این هرم غذایی ایرانی در تمام مدارس توزیع شده و در شبکه بهداشت و درمان کشور به عنوان سیاست ملی آموزش کشور ابلاغ شده است. نکته امیدوار‌کننده‌ای که دکتر عبداللهی به آن اشاره کرد، مربوط به مصرف میوه و سبزی بین مردم بود: «پیش از این تنها 12 درصد از مردم روزانه حداقل 5 واحد میوه و سبزی مصرف می‌کردند، در حالی که در مطالعه‌ای که در سال 95 انجام دادیم، مشخص شده، 48 تا 49 درصد‌ خانواده‌های ایرانی روزانه 5 واحد میوه و سبزی مصرف می‌کنند.»
کیفیت آردها بهتر می‌شود؟
چند وقتی است وزارت بهداشت نسبت به کیفیت آردها در نانوایی‌ها با توجه به افزایش سبوس‌گیری از آنها معترض است، اما نتیجه پیگیری‌های وزارت بهداشت در این زمینه به کجا رسیده؟ مدیر دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت در این زمینه توضیح داد: «ما از طریق دبیرخانه شورای عالی سلامت این موضوع را پیگیری کردیم، به گونه‌ای که وزارت بهداشت خواستار بهبود کیفیت گندم است و اعلام کرده میزان سبوس‌گیری از آرد باید کاهش پیدا کند. جلسات نهایی مربوط به این موضوع در کمیته عالی استاندارد در حال برگزاری و به نتیجه رسیدن است.»
چرا لبنیات سنتی در کشور به فروش می‌رسد؟
رئیس دفتر بهبود تغذیه وزارت بهداشت در پاسخ به این سوال «سلامت» که چرا وزارت بهداشت در قبال لبنیات سنتی که بسیاری از آنها سلامت مردم را به خطر می‌اندازد، موضع جدی نمی‌گیرد، گفت: «توصیه وزارت بهداشت به مردم این است که لبنیات سنتی غیرپاستوریزه و فله‌ای استفاده نکنند زیرا مصرف این نوع لبنیات خطر ابتلا به تب مالت را به‌دنبال دارد، به گونه‌ای که طی دو سال گذشته شیوع تب مالت در کشور نسبت به گذشته بیشتر شده است. بنابراین توصیه ما به مردم این است که شیر و لبنیات پاستوریزه استفاده کنند.» او در ادامه باز هم به مردم توصیه کرد لبنیات پاستوریزه کم‌چرب استفاده کنند.
دکتر عبداللهی به این نکته نیز اشاره کرد که وزارت بهداشت این اختیار را ندارد که با لبنیات سنتی به طور جدی برخورد کند چون بحث اشتغال‌زایی نیز مطرح است، ولی مردم باید تعادل را در مصرف مواد غذایی مضر سلامت رعایت کنند. به طور مثال مصرف فست‌فود اگر یک ماه یکبار باشد، مشکلی ایجاد نمی‌کند، اما نگرانی ما از آنجاست که متاسفانه 30 درصد جوان‌ها به صورت هفتگی فست‌فود می‌خورند و شیرینی و شکلات نیز زیاد مصرف می‌کنند.
شعار بسیج ملی تغذیه سال 1396
چاقی یا سلامت، انتخاب با شماست
اسامی روزهای بسیج ملی تغذیه
15 دی: کنترل وزن با تغذیه سالم و افزایش تحرک بدنی
16 دی: آگاه‌سازی جامعه در پیشگیری و کنترل چاقی (با تاکید بر آموزش BMI)
17 دی: نقش تغذیه در پیشگیری و کنترل چاقی در دانش‌آموزان
18 دی: نقش همیاران تغذیه در اصلاح الگوی غذایی دانش‌آموزان
19 دی: مقابله با چاقی و آگاه‌سازی کارمندان
20 دی: جایگاه پایگاه تغذیه سالم در مدارس در پیشگیری از چاقی
21 دی: نقش والدین در پیشگیری و کنترل چاقی در کودکان
22دی: نقش تغذیه در پیشگیری و کنترل چاقی در دانشجویان
23 دی: نقش همکاری سازمان‌ها در پیشگیری و کنترل اضافه وزن و چاقی
24 دی: رسانه و ترویج الگوی غذایی سالم
25 دی: رسانه و آگاه‌سازی جامعه از عوارض چاقی
26 دی: نقش صنایع غذایی در تولید مواد غذایی سالم
27 دی: نقش صنوف در تهیه و توزیع غذای سالم
28 دی: نقش تغذیه سالم در مهدکودک‌ها برای پیشگیری و کنترل چاقی
29 دی: نقش سفیران سلامت در خودمراقبتی و کنترل چاقی
30دی: نقش بهداشت روان در پیشگیری و کنترل چاقی
مهدیه آقازمانی