هفته نامه سلامت   |   اخبار صفحه ۲۳   |   01 مهر 1396   |   لینک خبر:   salamat.ir/d8988

بیماری‌های قلبی-عروقی با اختصاص آمار سالانه 17 میلیون مرگ به خود به‌عنوان اولین عامل مرگ‌ومیر در جهان شناخته شده‌اند. طبق پیش‌بینی فدراسیون جهانی قلب، این وضعیت همچنان در سال‌های آینده ادامه خواهد داشت. اگرچه 30 درصد از موارد مرگ‌ومیر در جهان به بیماری‌های قلبی و سکته ارتباط داده می‌شوند، این مرگ‌ها در 80 درصد از موارد قابل‌پیشگیری هستند، اما متاسفانه زندگی ماشینی، کم‌تحرکی، تغذیه نادرست و استعمال دخانیات مانع از نزول سکته و بیماری‌های قلبی از سکوی اول عوامل مرگ‌ومیر در جهان شده‌‌اند. اهمیت این گروه از بیماری‌ها و راه‌های پیشگیری از آنها باعث شد فدراسیون جهانی قلب از سال 1999 میلادی تاریخ بیست و نهم سپتامبر مصادف با هفتم مهرماه را به‌عنوان «روز جهانی قلب» نامگذاری کند. هدف از برگزاری این روز، افزایش آگاهی افراد نسبت به بیماری‌های قلبی-عروقی و مداخله فرد به فرد در کاهش آمار روزافزون آن است. در این روز، سازمان‌های دولتی و خصوصی با همکاری یکدیگر برنامه‌های آموزشی-تفریحی مختلفی از جمله راهپیمایی، مسابقات و بازی‌های ورزشی، سخنرانی، نمایشگاه و... در نظر می‌گیرند. روز جهانی قلب، بهترین فرصت برای ترک سیگار، شروع ورزش و رژیم غذایی سالم است. قرار گرفتن در آستانه این روز بهانه‌ای شد تا موضوع «تقویم سلامت» این هفته را به عوامل خطر بیماری‌های قلبی-عروقی و راه‌های مقابله با آنها اختصاص دهیم.
آشنایی با عوامل 7 گانه بیماری‌های قلبی-عروقی
یکی از مهم‌ترین موارد مورد بحث در روز جهانی قلب، پیشگیری و کنترل عوامل خطر 7 گانه بیماری‌های قلبی-عروقی است. این عوامل عبارتند از استعمال دخانیات، دیابت، فشارخون، چربی‌خون، ژنتیک، چاقی و بی‌تحرکی و استرس. تمامی این موارد به جز مساله ژنتیک دارای راهکارهای پیشگیری اولیه هستند. البته ژنتیک نیز به صورت ثانویه قابل‌کنترل است، به این ترتیب که با بررسی و غربالگری منظم از سنین پایین‌تر می‌توان احتمال بروز بیماری قلبی و سکته به دنبال ژنتیک را کاهش داد. شیوع بیماری‌های قلبی، به‌خصوص سکته در آقایان از 50 سالگی و در خانم‌ها از 60 سالگی افزایش می‌یابد. در صورت وجود عوامل خطر نیز سن بروز آنها کمتر می‌شود و به حدود 40 تا 45 سالگی می‌رسد. این بیماری‌ها به راحتی با کمک غربالگری‌های منظم از جمله نوار قلب، تست ورزش و... قابل‌تشخیص و پیشگیری هستند، بنابراین خانم‌ها از 50 سالگی، آقایان از 60 سالگی و افراد در معرض خطر از 40 سالگی باید غربالگری قلبی را آغاز کنند. در صورت توجه نکردن به عوامل خطر بیماری‌های قلبی، آینده بسیار بدی در انتظارمان خواهد بود چرا که آمار این بیماری‌ها روز به روز بیشتر و سن بروز آنها روز به روز کمتر می‌شود.
با ترک سیگار، گرفتگی عروق خود را به تعویق بیندازید
ترک دخانیات یکی از مهم‌ترین راهکارها برای پیشگیری از سکته و بیماری‌های قلبی-عروقی است. در این رابطه چند باور اشتباه وجود دارد که یکی از آنها خطرناک بودن ترک ناگهانی سیگار است، در حالی که این کار هیچ ضرری ندارد. اگر مواردی از بروز عوارض در این زمینه توسط مردم گزارش شده، صرفا به دلیل همزمانی تصادفی یک بیماری با ترک سیگار بوده، نه اینکه ترک کردن عامل بیماری مورد نظر باشد. در کتاب‌ها و منابع پزشکی نیز بر ترک ناگهانی سیگار تاکید شده است. تحقیقات نشان داده‌اند ترک تدریجی سیگار در بیشتر موارد با شکست مواجه می‌شود. وجود مشوق نیز در ترک سیگار نقش بسیار مهمی ایفا می‌کند زیرا عشق، حمایت و وابستگی عاطفی باعث می‌شود فرد در ترک سیگار انگیزه بیشتری داشته باشد. آمارها نشان داده‌اند ترک سیگار با وجود همسر مشوق تا 70 درصد با موفقیت همراه است. تشویق والدین نیز تا 50 درصد و تشویق دوستان تا 40 درصد میزان موفقیت در ترک را افزایش می‌دهد. لازم به ذکر است هرچقدر از زمان ترک سیگار بیشتر بگذرد، درجه اطمینان از سلامت بالاتر می‌رود. ترک سیگار سرعت رشد تصلب شرایین یا گرفتگی عروق را نیز کاهش می‌دهد. برای مثال اگر قرار باشد فرد سیگاری در 60 سالگی دچار گرفتگی رگ قلب شود، با ترک سیگار می‌تواند این عارضه را تا سال‌های پایانی عمر به تعویق بیندازد.
قندخون بالا احتمال سکته قلبی را افزایش می‌دهد
دیابت از دیگر عوامل خطر در بروز بیماری‌های قلبی-عروقی و سکته است. بالا بودن قندخون به طور مستمر، باعث تشدید تصلب شرایین و آسیب‌پذیری دیواره عروق می‌شود. در پدیده تصلب شرایین، پلاک‌هایی روی دیواره داخلی عروق ایجاد می‌شوند که حاوی گلبول‌های سفید و مقادیر زیادی چربی هستند. با افزایش اندازه این پلاک‌ها و پاره شدن آنها سکته رخ می‌دهد. اگرچه وجود پلاک در عروق همیشه باعث سکته نمی‌شود، اما می‌تواند با علائمی‌ مثل تنگی نفس و درد قفسه سینه همراه باشد. در این وضعیت پزشک حتما باید فرد را بررسی کند.
پیشگیری نیازمند فرهنگ‌سازی است
پیشگیری از بیماری‌های قلبی-عروقی نیازمند فرهنگ‌سازی در جامعه است. هر چه فرهنگ‌سازی از سنین پایین‌تر آغاز شود، تاثیرگذاری بیشتری خواهد داشت. همان‌طور که آموزش به کودکان در زمینه رعایت قوانین راهنمایی و رانندگی بر رفتار والدین و اطرافیان آنها موثر بوده، می‌توان برای آگاهی از خطرات بیماری‌های قلبی-عروقی نیز از این روش استفاده کرد. اگر این مساله برای کودکان تفهیم شود که نوشابه، فست‌فود، سیگار، چاقی و... ضرر دارد، آنها با مشاهده این موارد و هشدار به والدین و اطرافیان، نقش مهمی در رعایت شیوه زندگی سالم و پیشگیری از بیماری‌های قلبی ایفا خواهند کرد. یکی از اقدامات جالب نیروی انتظامی، استفاده از روش‌های تنبیهی مثل جلوگیری از ارتقای مقام برای کارمندان دارای اضافه وزن است. فردی که قصد دارد در نیروی انتظامی مشغول به کار شود باید از وزن مناسب برخوردار باشد. در غیر این صورت نمی‌تواند با موفقیت به فعالیت‌های امنیتی مثل دستگیری مجرمان بپردازد، بنابراین نظام تنبیهی درمورد وزن به عملکرد آنها کمک خواهد کرد. اگر این راهکار در سایر اداره‌ها نیز به اجرا دربیاید، حفظ وزن مناسب با کنترل و انگیزه بیشتری میان کارمندان انجام خواهد شد. به جای راهکارهای تنبیهی می‌توان از راهکارهای تشویقی نیز در این زمینه استفاده کرد. برای مثال می‌توان اولویت استخدام یا ارتقای مقام را به افراد با وزن یا توده بدنی مناسب اختصاص داد. توجه سازمان‌های بیمه‌گر به وزن افراد بیمه‌شونده از دیگر راهکارهای کنترل وزن در جامعه است. اگر فرد از سنین جوانی دچار چاقی باشد به طور حتم در سنین بالای 50 سال با ابتلا به بیماری‌های مختلف، مخارج زیادی بر بیمه تحمیل خواهد کرد.
ایران در زمینه درمان هم‌تراز با جهان است
پیشرفت در زمنیه درمان بیماری‌های قلبی-عروقی و سکته در ایران هم‌تراز با جهان است و تمام امکانات درمانی لازم در کشور وجود دارد. بیماری‌های قلبی که هنوز منجر به سکته نشده‌اند، اغلب با مصرف دارو و درمان دیابت، فشارخون و چربی‌خون قابل‌کنترل هستند. مهم‌ترین روش پیشگیری دارویی، استفاده از آسپیرین است. در گذشته اعتقاد بر این بود که همه افراد باید از 40 سالگی روزانه آسپیرین مصرف کنند، اما بعدها مشخص شد این مطلب پایه و اساس علمی ندارد، بلکه تنها افرادی باید از این دارو استفاده کنند که دارای سابقه بیماری قلبی یا عوامل خطر سکته قلبی هستند و ترجیحا بیشتر از 50 سال دارند. در این صورت می‌توان شبی 1 عدد آسپیرین 80 میلی‌گرم مصرف کرد.
درد قلبی شوخی‌بردار نیست
خوددرمانی در صورت وقوع درد قفسه سینه می‌تواند بسیار خطرناک باشد. افراد باید بدانند درد قلبی شوخی‌بردار نیست. متاسفانه بسیاری از افراد در این وضعیت به داروهای مسکن، داروهای معده یا توصیه اطرافیان روی می‌آورند. به این ترتیب از مراجعه به اورژانس خودداری می‌کنند و جان خود را به خطر می‌اندازند. اگرچه دردهای قفسه سینه در خانم‌های جوان در اغلب موارد خطرناک نیستند، اما در آقایان بالای 40 سال و خانم‌های بالای 50 سال می‌توانند بسیار جدی و خطرناک باشند. این افراد در صورت بروز درد قفسه سینه باید تا حد ممکن از فعالیت‌های فیزیکی از جمله راه رفتن خودداری کنند و در اولین فرصت با نوار قلب بررسی شوند.
اجرای طرح 247 برای نجات افراد از سکته قلبی
یکی از مهم‌ترین خدمات اخیر وزارت بهداشت در کشور اجرای طرح 247 است. این طرح به معنای ارائه خدمات آنژیوگرافی و آنژیوپلاستی در 24 ساعت شبانه‌روز و 7 روز هفته است. با کمک این طرح، فردی که دچار درد قفسه سینه و علائم سکته قلبی می‌شود، به محض رسیدن اورژانس تحت بررسی نوار قلب قرار می‌گیرد. سپس نوار قلب در محل به‌وسیله دستگاه به مراکز اورژانس تهران مخابره و از سوی پزشک حاضر در مرکز بررسی می‌شود. در این وضعیت اگر تشخیص سکته حاد قلبی داده شود، بیمار به سرعت به نزدیک‌ترین مرکز مجهز به امکانات آنژیوگرافی و آنژیوپلاستی اورژانسی فرستاده می‌شود. به این ترتیب رگ گرفته‌شده ظرف کمتر از 2 ساعت از شروع علائم سکته با امکانات لازم مثل استنت، بالن و... باز می‌شود. درواقع، با انجام این اقدام زیر 2 ساعت می‌توان از بروز آسیب به عضله قلب پیشگیری کرد، اما هرچقدر از سکته قلبی زمان بیشتری بگذرد، آسیب و مرگ سلول‌های قلبی نیز بیشتر می‌شود.
زمان طلایی درمان سکته را از دست ندهید
طرح 247 در تعدادی از مراکز دولتی و خصوصی شهر تهران به صورت اورژانسی در هر ساعتی از شبانه‌روز انجام می‌شود. در شهرستان‌ها نیز تعداد این مراکز رو به افزایش است. در صورتی که امکانات آنژیوگرافی و آنزیوپلاستی در دسترس نباشد باید ظرف کمتر از 2 ساعت از شروع علائم سکته از داروهای بازکننده عروق (داروهای ترومبولیتیک) استفاده کرد. این داروها رگ را به طور موقت 70 تا 90 درصد باز می‌کنند تا فرصتی برای انجام آنژیوگرافی فراهم شود. بعد از استفاده از این داروها بهتر است بیمار طی 24 ساعت برای باز کردن عروق به مراکز مجهز به آنژیوگرافی و آنژیوپلاستی مراجعه کند.
دکتر محمدصادق کشمیری
فوق‌تخصص قلب و عروق، عضو هیات‌علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی