افرادی که در سنین بالا قرار دارند، ممکن است به یک یا چند بیماری مزمن مبتلا و نیاز به مصرف طولانی‌مدت داروها داشته باشند. گاهی نیز روزانه چند دارو دریافت کنند. به این ترتیب، امکان بروز تداخل‌های دارویی افزایش می‌یابد. از طرف دیگر، تغییراتی که در بدن در سنین بالا ایجاد می‌‌شود، امکان بروز عوارض جانبی داروها را افزایش می‌دهد. در این مطلب که در دو بخش منتشر می‌شود، به توصیه‌ها و احتیاطاتی که سالمندان باید در مصرف داروهایشان رعایت کنند، می‌پردازیم.
به موازات اینکه پا به سن می‌گذارید و پیرتر می‌شوید، اطلاع داشتن از داروهایتان مهم‌تر می‌شود تا به این ترتیب، از مشکلات احتمالی دور بمانید.
سالمندی و تندرستی
اگر 65 ساله‌اید یا بالاتر از 65 سال دارید، احتمال دارد در حال حاضر بیشتر از قبل دارو مصرف کنید. آمار نشان می‌دهد بزرگسالان 65 ساله و بالا‌تر، بیش از 30 درصد تمام داروهای نسخه‌ای را مصرف می‌کنند و 40 درصد داروهای بدون نسخه را می‌خرند. روزانه دوسوم بزرگسالان 65 ساله یا مسن‌‌تر یک دارو یا بیشتر و یک‌چهارم‌شان 3 دارو میل می‌کنند. بسیاری از بیماری‌های مزمن ناشی از سالخوردگی پیش‌رونده، دلیل استفاده روزافزون دارو به‌وسیله سالمندان است. براساس نتایج بررسی شورای ملی کهنسالی آمریکا تقریبا از هر 5 آمریکایی بالای 65 سال، 1 نفر از داروهای درد زُدا (مسکن) برای تسکین التهاب مفصل و سایر امراض دردناک حاد استفاده می‌کند.
با این همه، مصرف بیش از حد داروها و تغییرات معمولی بدن بر اثر پیری، قادر است امکان تداخلات داروهای زیاد یا احتمالا زیان‌بخش را بالاتر ببرد.
هر چه درباره داروهایتان بیشتر بدانید و میزان ارتباط‌تان با متخصصان بهداشت گسترش یابد، فرصت بهتری می‌یابید که از معضلات احتمالی مربوط به داروها دوری کنید.
شما و داروهایتان
همزمان با مسن‌تر شدن شما، ممکن است تغییرات بدنتان در شیوه جذب، پخش، سوخت‌وساز و دفع اثر بگذارد. به‌عنوان مثال دگرگونی‌های موجود در دستگاه گوارش قادر است ورود داروها به جریان خون را سرعت بخشد. ساختار بدن (اعم از وزن، شکل و سفتی عضله) نیز توام با سن و سال تغییر می‌کند. ممکن است این وضع در نحوه توزیع و مصرف داروها در بدن انسان موثر باشد. احتمال دارد متوجه کاهش وزنتان شوید که چه‌بسا در مقدار داروهای
مورد نیاز و طول مدتی که در بدنتان باقی می‌ماند تاثیر می‌‌گذارد. گردش خون هم در این سنین تغییر می‌کند و شاید کند شود و در میزان سرعت ورودش به کبد و کلیه‌ها اثربخش است. ضمنا کبد و کلیه‌ها نیز آهسته‌تر کار می‌کنند و در تجزیه دارو و دفع آن از بدن موثر هستند.
به‌دلیل این دگرگونی‌ها در بدن، خطر بزرگ‌تر تداخلات دارویی بین مسن‌ترها افزایش می‌یابد.
ممکن است مدتی طول بکشد تا بدنتان با داروها سازگار شود، بنابراین، تاثیر متقابل غذا، نوشیدنی‌ها یا سایر داروها به درازا می‌کشد. مهم این است که دریابید تداخلات دارویی چگونه ایجاد می‌شود.
تداخلات دارویی
گاهی دو یا چند دارو با هم تداخل پیدا می‌کنند و موجب آثار بی‌فایده می‌شوند، در نتیجه تاثیر بر یکدیگر را از بین می‌برند یا یکی از اثرها را افزایش می‌دهند. مثلا ترکیب داروهایی که به خوابیدن‌تان یاری می‌کند (مانند تسکین‌بخش‌ها) و داروهایی که برای حساسیت‌ها (آلرژی‌ها) یعنی ضدحساسیت‌ها میل می‌کنید، ممکن است واکنش‌هایتان را کند و راندن خودرو یا به کار انداختن ماشین‌آلات را خطرناک کنند.
از طرفی، امکان دارد برخی داروها با سایر داروها، غذاها، نوشیدنی‌ها یا بیماری‌ها تداخل کنند.
تداخلات دارو با غذا
این عمل ناشی از تاثیر متقابل داروها بر غذاها و نوشیدنی‌هاست. به‌عنوان مثال تداخل الکل با بعضی داروها سبب احساس خستگی و کندی واکنش‌هایتان می‌شود. برخی مواقع وجود غذا درون مجرای گوارش، در چگونگی جذب دارو اثرگذار است. شماری از داروها نیز احتمالا در نحوه جذب مواد غذایی یا مصرف‌شان در بدن تاثیر دارند.
تداخلات دارو با بیماری
گاهی یک بیماری بروز کرده و برخی داروها را بالقوه مضر می‌کند. به‌عنوان مثال اگر دچار پرفشاری خون یا آسم باشید و از اسپری استنشاقی استفاده ‌کنید با واکنش ناخواسته و غیرضروری مواجه خواهید شد. سالمندان برای محافظت در برابر مشکلات بالقوه ناشی از داروها باید در مورد آنها و حسی که از این طریق تجربه می‌کنند، آگاه باشند.
عوارض جانبی داروها چیست؟
آثار جانبی داروها، نشانه‌ها یا احساساتی است که هنگام مصرف دارو به انسان روی می‌آورد. تعدادی از آنها شدید نیستند یا به خودی‌خود ناپدید می‌شوند، برعکس شماری از آنها آزاردهنده و حتی وخیم‌اند. عوارض یادشده را پیگیری کنید تا به پزشک خود بفهمانید بدنتان دچار این‌گونه اختلالات شده است. شاید علائم جدید یا تغییرات خلق‌وخو برخاسته از سالخوردگی نباشد، بلکه به‌علت داروی مصرفی یا عامل دیگری مانند تغییر برنامه غذایی یا جریان عادی ایجاد شده باشد. در این صورت لازم است بی‌درنگ با پزشک معالجتان تماس بگیرید.
با متخصصان بهداشت خود رایزنی کنید
مذاکره با پزشکان، دارو‌سازان، پرستاران و... درباره بیماری‌ها، داروهای مصرفی و مسائل بهداشتی مربوط اهمیت دارد. پیش از مراجعه به پزشک یا معاینه، تهیه فهرستی حاوی نظرها، پرسش‌ها یا مطالب ضروری، مفید است. در ادامه نکاتی را یادآوری کرده‌ایم که لازم است به هر متخصص بهداشتی بگویید.
تمام داروها را خاطرنشان کنید
نام تمام داروها اعم از نسخه‌ای و بدون نسخه مانند مسکن‌ها، ضداسید‌ها، داروهای سرماخوردگی و ملین‌ها را به پزشک بگویید. همچنین قطره‌های چشم، مکمل‌های غذایی، ویتامین‌ها، گیاهان دارویی (مانند کرم‌ها و مرهم‌ها؛ پمادها) را از یاد نبرید. اگر موقتا داروهایی را از دوست یا یکی از اعضای خانواده گرفته‌اید، به پزشک اطلاع دهید. هر گاه داروی نسخه‌ای را مرتب مصرف می‌کنید، از پزشکتان طرز استفاده درست آن را‌ جویا شوید، خواه همچنان استفاده‌اش ضروری باشد یا اقدامی مثل کاستن چربی از برنامه غذایی خود یا افزودن ورزش انجام دهید یا دارویی را کم کنید که بدنتان نیاز نداشته باشد. هیچ گاه دارویی را به میل خود قطع نکنید.
پیشینه پزشکی‌تان را بازگو کنید
سابقه بیماری‌تان را به پزشک خبر دهید. وی می‌خواهد بداند شما چه غذاهایی می‌خورید؟ داروی مصرفی‌تان یا سایر حساسیت‌هایتان چیست؟ پزشک، اعم از مرد یا زن مایل است درباره امراض دیگری که دارید یا داشته‌اید و راه درمانتان اطلاعاتی به دست آورد.
اگر از برنامه غذایی خاصی پیروی می‌کنید یا به تازگی برنامه تغذیه ویژه‌ای را برگزیده‌اید (مثلا غذاهای فوق‌العاده کم‌چرب یا پرکلسیم) پزشکتان را در جریان بگذارید. به او بگویید که هر روز چقدر قهوه یا چای می‌نوشید و سیگار می‌کشید یا نه. این‌ موارد احتمالا در عملکرد دارویتان موثر است.
شناخت و به یادآوری مصرف داروها را فراموش نکنید
اجازه دهید پزشکتان بداند که آیا جداگانه نام بردن داروها برایتان دشوار است؟ وی می‌تواند به شما روش بهتر شناسایی داروهایتان را بیاموزد. در عین حال اگر در مورد به خاطر سپردن زمان یا مقدار مصرف داروها مشکلاتی دارید، به پزشک یادآوری کنید. امکان دارد به شما توصیه کند از جعبه دارو استفاده کنید.
چگونگی بلعیدن قرص‌ها را بپرسید
اگر در فروبردن قرص‌ها مشکل دارید، از پزشک، پرستار یا مسوول داروخانه کمک بخواهید. چه‌بسا داروی محلول موجود یا له کردن آن امکان‌پذیر باشد. از له کردن و شستن قرص‌ها خودداری کنید، مگر اینکه قبلا به پزشکتان اطلاع داده باشید.
شیوه زندگی‌تان را توضیح دهید
اگر بخواهید برنامه زمانبندی‌شده مصرف دارویتان را ساده کنید، با پزشک خود مشورت کنید. مثلا اگر روزانه 4 بار مصرف دارویی برای شما دشوار است، شاید پزشک دارویی تجویز کند که روزی 1 یا 2 مرتبه میل کنید.
منبع: Resders’ Digest
ترجمه: امیردیوانی

هفته نامه سلامت-شماره 628- 7 مرداد 1396