چه عرقيات و ادويههايي برای کاهش نفخ بهتر است؟
دكتر محمدحسين صالحيسورمقي، متخصص فارماکوگنوزي و استاد دانشکده داروسازي دانشگاه تهران
پاسخ : سوءهاضمه، مشكلهايي در هضم و جذب غذاهاست و به اشكال مختلف مانند نفخ، دلدرد، اسپاسم، يبوست، اسهال، دير هضمشدن غذا، ترشكردن معده و... خود را نشان ميدهد. بسياري از اين موارد را ميتوان با رژيم غذايي مناسب يا گياهان دارويي تسكين داد يا درمان كرد. گياهان حاوي اسانس (رايحه) از مهمترين گياهاني هستند كه از قديم بهعنوان طعمدهنده و خوشبوکننده غذاها و تسکيندهنده سوءهاضمه مصرف ميشده است زيرا به علت داشتن تركيبهاي اسانسي به سرعت جذب ميشوند و آثار خود را ظاهر ميكنند.
گياهاني مانند نعناع، گشنيز، بادرنجبويه، زيره سبز و سياه، رازيانه، دارچين، هل، جوزبويا و.... هم موجود هستند که رايجترين و موثرترين آنها نعناع است. نعناع يكي از پرمصرفترين گياهان خوراكي دارويي جهان و اسانس (رايحه) آن از پرمصرفترينها در صنايع دارويي و بهداشتي از جمله خميردندانهاست. 2 نوع نعناع به نامهاي «نعناع فلفلي» و «نعناي قمي» در ايران مصرف بيشتري دارند. اين گياه آثار قوي و ايدهآل ضدنفخ، ضددرد (دلدرد) و ضداسپاسم دارد و بسيار زوداثر است. گشنيز نيز از خانواده جعفري و داراي رايحه خوشي است. آثار اين گياه عبارتند از مقوي معده، ضداسپاسم، ضددرد (دلدرد)، ضدميكروب، ضدقارچ، تقويتكننده قواي جنسي، هضمكننده غذا، صفراآور، آرامبخش، كاهشدهنده قندخون، كاهشدهنده چربيخون و كاهشدهنده فشارخون. بادرنجبويه هم گياهي است از خانواده نعناع كه از نظر شكل ظاهري شباهت زيادي به نعناع دارد ولي بوي آن متفاوت است. اين گياه كه از گياهان خوراكي- دارويي پرمصرف دنياست با نام مليسا هم مشهور است و از زمانهاي قديم در بسياري از نقاط دنيا بهعنوان ضدنفخ، ضدتب و معرق استفاده ميشده است. مهمترين آثار بادرنجبويه كه از نظر علمي به اثبات رسيده، آثار ضددرد، ضدباكتري، ضدويروس تبخال، ضدهيستامين، ضدتب، ضدنفخ، آرامبخش، خوابآور، مقوي قلب، مقوي معده و ضداسپاسم است. گياهان ديگري كه مصرف بالا و خواص مشابهي با نعناع، گشنيز و بادرنجبويه دارند شامل زيره سبز و سياه (از دانههاي آنها استفاده ميشود)، دارچين (از پوست درخت بهدست ميآيد)، هل (دانههاي گياه) و جوزبويا (ميوه گياه) را ميتوان نام برد كه همگي اسانس (رايحه) دارند و به غير از مصرف براي درمان سوءهاضمه، داراي آثار مفيد ديگري هم هستند. بهطور كلي تمام گياهاني كه داراي رايحه و اسانس هستند ضدنفخاند اما قدرت ضدنفخي آنها يكسان نيست. خاصيت ضدنفخ رازيانه و زيره نسبت به ساير گياهان بيشتر است. اگر اين گياهان ساييده و همراه با غذا يا به شكل دارويي يا از عرقيات آنها استفاده شود در رفع نفخ موثر خواهند بود. اگر هم تمايل به مصرف عرقيات اين گياهان داريد، بايد عرق اين گياهان به مقدار كافي حاوي رايحه و اسانس باشد. مثلا در تهيه عرق نعناع به ميزان كافي از اسانس آن استفاده شده باشد. حتي ميتوانيد از محصولات دارويي توليدشده هم كه حاوي كنسانتره اين گياهان هستند، استفاده كنيد. مصرف چند قطره كنسانتره نعناع، خواص يك ليوان عرق نعناع را دارد. به طور مثال قطره كارميت كه از 3 گياه نعناع، گشنيز و بادرنجبويه با غلظت بالا تهيه شده، در رفع نفخ بسيار مفيد است.