براساس آخرین آمار منتشرشده از سوی سازمان ثبت احوال، از ابتدای سال ۹۵ تا پایان آذرماه، ۱۳۵ هزار و ۶۶۷ واقعه طلاق به ثبت رسیده. به بیان دیگر از ابتدای سال تا پایان فصل پاییز، این تعداد زن مطلقه به جمعیت زنان مطلقه کشور اضافه شده‌اند. بیشترین طلاق در سال جاری مربوط به گروهی بوده است که در آن دختران بین ۲۵ تا ۲۹ سال و پسران بین ۳۰ تا ۳۴ سال بوده‌اند. همچنین بر اساس آمارهای بیان شده که خبرگزاری مهر آن را جمع‌آوری کرده، میانگین سن زنان هنگام طلاق 5/27 و مردان 5/31 بوده است. از سوی دیگر شاخصی که در مورد طلاق مورد توجه بوده و در سال‌های اخیر وضعیت بدی دارد، تعداد سال‌های زندگی مشترک است. در سال ۹۴، ۱۳ درصد از زوجینی که طلاق گرفته‌اند، حتی یک‌سالگی پیوند ازدواج خود را هم جشن نگرفته بودند و کمتر از یک سال زندگی مشترک داشتند.
بر اساس آمارهای موجود، دوام زندگی ۶۰درصد زوج هایی که طلاق‌شان ثبت شده، کمتر از ۵ سال بوده است که از این تعداد طول زندگی مشترک ۱۳ درصدشان به یک سال هم نکشیده است. این آمارها فقط می‌تواند بیانگر این واقعیت باشد که هر چه تعداد طلاق‌ها بیشتر باشد، آسیب‌های اجتماعی بیشتر در جامعه خود را نشان می‌دهد. مهم است بدانیم با وجود افزایش سطح سواد و آگاهی مردم، علت بالارفتن آمار طلاق چیست و آیا اظهارنظر‌هایی که از سوی کارشناسان مبنی بر تاثیر سریال‌های ماهواره‌ای و شبکه‌های اجتماعی مطرح می‌شود، می‌تواند در آمار طلاق نقش داشته باشد؟
حکایت طلاق‌های فارسی‌وانی و حسام نواب‌صفوی
شاید اصطلاح طلاق‌های فارسی‌وانی را اولین‌بار حسام نواب‌صفوی، بازیگر سرشناسی که اتفاقا وکیل پایه یک دادگستری هم هست، سر زبان‌ها انداخته باشد که گویا به گفته خودش از شبکه فارسی‌وان شکایت هم کرده. نواب‌صفوی درباره شبکه مبتذل فارسی‌وان در صفحه شخصی خود این‌طور نوشت: «زمانی که فارسی‌وان شروع به پخش سریال‌های مبتذل کرد، طلاق‌های فارسی‌وانی در ایران راه افتاد. هدف این شبکه، تخریب بنیان‌ خانواده و از هم ‌پاشیدن آن بود و هویت ایرانی را هم به سخره می‌گرفت.» حسام نواب‌صفوی ادعا کرد شکایت او باعث تعطیلی این شبکه ماهواره‌ای شده است. وی افزود: «سکوت من خیانت بود. غیرت و احساسات مردم ایران جریحه‌دار شده بود. من شکایتی تنظیم کردم و قوه قضاییه هم با قدرت زیاد رسیدگی کرد و این شبکه مبتذل بسته شد.» اما واقعا علت افزایش طلاق‌ها یا طلاق‌های فارسی‌وانی استقبال از این سریال‌ها بوده است؟
دکتر فرید براتی‌سده، روان‌شناس خانواده و مدرس دانشگاه در گفت‌وگو با «سلامت» با تاکید بر اینکه آمار طلاق نشان می‌دهد که جوان‌ها انتخاب درستی نداشته‌اند و مشاوره هم نگرفته اند، توضیح می‌دهد: «درست است که سریال‌های ماهواره‌ای رنگ و لعاب زیادی دارد و بسیار جذاب است اما نباید مسوولیت خودمان را نسبت به جوانان فراموش کنیم. چرا نظام‌های آموزشی مثل دانشگاه‌ها در این زمینه ورود نمی‌کنند و چرا صدا و سیمای ما برنامه‌هایی نمی‌سازد که جوانان را جذب کند؟ اخیرا اظهارنظری مطرح شد مبنی بر اینکه 15 تا 20 درصد طلاق‌ها به‌دلیل تاثیرپذیری از سریال‌های فارسی‌وان است، پس باید انتظار داشته باشیم با بسته شدن این شبکه 15 تا 20 درصد طلاق‌ها کم شود. علاوه بر آن، بسیاری از اختلافات زناشویی با مراجعه به مشاور برطرف می‌شود در حالی که بسیاری از زوجین به‌دلیل هزینه‌های بالای خدمات مشاوره‌ای پیش مشاور نمی‌روند.» وی در ادامه حرف‌هایش به آموزش‌های بهزیستی نیز اشاره می‌کند: «بهزیستی آموزش‌هایی برای جوانان گذاشته برای انتخاب صحیح و مهارت‌هایی که درزندگی زناشویی نیاز دارند ولی با توجه به جمعیت جوانان، این آموزش‌ها بسیار ناچیز است و باید در دانشگاه‌ها و مدارس این آموزش‌ها وجود داشته باشد.» دکتر براتی اعتقاد دارد که فضای مجازی نیز در زمره علل طلاق اخیرا قرار گرفته و بسیاری ازخیانت‌ها (خیانت‌های سایبری) و روابط فرازناشویی (عاطفی و جنسی) از همین جا شکل می‌گیرد. وظیفه ما این است که تحقیق کنیم که چرا اینقدر مردم به فضای مجازی می‌روند و بعد مردم را آگاه کنیم.
جوانان ما مهارت‌های زندگی زناشویی را یاد نگرفته‌اند
آمارها و نتایج بررسی‌ها نشان می‌دهد طلاق‌ها در سال اول زندگی و در دوران عقد بیشتر شده و این مساله نشان می‌دهد انتخاب طرفین اشتباه بوده است. دکتر براتی در تحلیل این طلاق‌ها توضیح می‌دهد: «نسل جوان ما مهارت‌های حل مساله و تعارض را بلد نیستند و زمانی که وارد زندگی مشترک می‌شوند، وقتی با دیدگاه مخالف همسرشان مواجه می‌شوند، نمی‌تواند تعارض پیش آمده را مدیریت کنند و به سرعت اختلافات عمیق‌تر می‌شود. در حالی که اگر در دانشگاه و مدرسه با این مهارت‌ها آشنا شوند، به راحتی می‌توانند اختلافاتشان را مدیریت کنند.» علت دومی که این روان‌شناس خانواده روی آن دست می‌گذارد، علت روان‌شناختی و اجتماعی طلاق‌های سال‌های اخیر است: «به‌دلیل فردی‌تر شدن جامعه، بسیاری از جوانان خودمختار و خودشیفته شده‌اند و خود را کانون جهان می‌بینند. به همین علت هرگز در مقابل همسرشان کوتاه نمی‌آیند. علاوه بر آن، زندگی جوانان امروزی یک زندگی دیجیتالی است؛ به این مفهوم که زود به هم دل می‌دهند و روحیه لذت‌طلبی در آنها بالا رفته، زندگی‌شان خیلی عمق ندارد و زود از هم خسته می‌‌شوند.» به گفته این مشاور خانواده، مسائل اقتصادی نیز نقش پررنگی در طلاق ایفا می‌کند که باید مورد توجه قرار بگیرد.
بررسی‌هایی که مسوولان سازمان بهزیستی انجام دادند، نشان داده شایع‌ترین علت‌ طلاق نداشتن مهارت گفت‌وگو و حل تعارض بین زوجین، اعتیاد، مسوولیت‌پذیر نبودن زوج و دخالت نامناسب اطرافیان است. دکتر حبیب‌ا... مسعودی فرید، معاون امور اجتماعی سازمان بهزیستی کل کشور در گفت‌وگو با «سلامت» از 75 هزار پرونده طلاق که در مراکز مداخله برای کاهش طلاق، بررسی شده سخن می‌گوید که نشان می‌دهد مهم‌ترین دلیل طلاق نداشتن مهارت گفت‌وگوی زوجین و مدیریت حل تعارض بوده است: «بیشتر طلاق‌ها در کشور ما در 5 سال اول رخ می‌دهد، چون در سال‌های اول ازدواج سن زن و مرد پایین‌تر است و رفتارهای هیجانی و احساسی در آنها بیشتر خواهد بود. از طرفی، با توجه به آنکه مهارت‌های حل تعارض را بلد نیستند، اختلافات شکل می‌گیرد.» وی در پاسخ به این سوال که. مهارت‌های حل مساله را جوانان چگونه و از چه طریقی می‌توانند یاد بگیرند، توضیح می‌دهد: « درست نیست این مهارت‌ها را تازه در سنین جوانی به آنها یاد داد بلکه لازم است از سنین دبستان و حتی پیش از دبستان به بچه‌ها یاد بدهیم که چطور با تعارضات زندگی برخورد کنند و مدیریت هیجاناتشان را یاد بدهیم. این آموزش‌ها همگی به تکرار نیاز دارد.» وی تاکید می‌کند: «در مورد مهارت‌های زندگی هم همین‌طور است و براساس مصوبات متعدد، وزارت بهداشت و آموزش و پرورش مکلف هستند درس مهارت‌های زندگی را در متون درسی بگنجانند.» دکتر مسعودی به نقش سریال‌های ماهواره‌ای هم اشاره می‌کند و معتقد است این سریال‌ها می‌تواند خیانت و روابط خارج از زناشویی را عادی جلوه دهد، اما باید بدانیم که در همه جای دنیا تعهد به زندگی زناشویی و خانواده مورد تاکید است و آنچه در این سریال‌ها به نمایش گذاشته می‌شود، بیانگر وضعیت آن جامعه نیست.
برای شرکت در کلاس‌های پیش از ازدواج با بهزیستی تماس بگیرید
از ابتدای سنین مدرسه و حتی در مقاطع تحصیلی بالاتر آموزش‌هایی که از آنها به عنوان مهم‌ترین علت طلاق نام بردیم، وجود نداشته و حالا جوانانی داریم که به سن ازددواج رسیده‌اند و قصد دارند ازدواج کنند. آیا می‌توانند به جایی مراجعه و این مهارت‌هارا کسب کنند؟ معاون امور اجتماعی سازمان بهزیستی می‌گوید که سازمان بهزیستی آموزش‌های پیش از ازدواج دارد و سال گذشته 150 هزار نفر یا در مراکز مشاوره یا در دانشگاه‌ها آموزش دیده‌اند. او یادآور می‌شود اگر کسی بخواهد مهارت‌های مورد نیاز زندگی زناشویی را یاد بگیرد، می‌تواند با بهزیستی تماس بگیرد و از مراکزی که این آموزش‌ها را ارائه می‌دهند، مطلع شود. دکتر مسعودی فرید با تاکید بر اینکه رسانه‌ها اهمیت آموزش‌های پیش از ازدواج را به مردم بگویند، می‌افزاید: «خط 1480 را سازمان بهزیستی برای مشاوره روان‌شناختی راه‌اندازی کرده و جوانان از آن طریق نیز می‌توانند اطلاعات کسب کنند. همچنین ما دوره دیگر برای بعد از ازدواج گذاشتیم تحت عنوان آموزش زندگی خانواده که نحوه ارتباط موثر و فرزندپروری و... را برای زوجین بازگو می‌کند.»
امیر محی‌الدینی

هفته نامه سلامت/شماره606/دوم بهمن1395