پرسش اول: چه زمانی باید به ریزش موها حساس شد و برای بررسی به پزشک مراجعه کرد؟ آیا وجود تارهای مو لابلای شانه یا روی بالش نشانه ریزش موی غیرمعمولی است؟ 763****0937

پرسش دوم: آیا بهبود تغذیه می‌تواند در کاهش یا درمان ریزش مو نقشی داشته باشد؟ شنیده‌ام افرادی که رژیم‌های سخت می‌گیرند و نان و برنج را حذف می‌کنند به ریزش موی شدید مبتلا می‌شوند. آیا این باور درست است؟ 543****0917

پرسش سوم: پدری حدود 70 ساله دارم که به نظافت و تمیزی موهایش بسیار اهمیت می‌دهد، با این حال سرش شوره زیادی دارد، به نحوی که حتی ابرو و پلک‌هایش هم درگیر شده است. بارها از شامپوهای ضدشوره استفاده کرده اما به محض اینکه شامپو قطع می‌شود، شوره‌ها دوباره برمی‌گردند. این مساله حتی باعث ریزش موهای جلوی سرش هم شده است. لطفا راهنمایی کنید چه باید بکند تا درمان شود؟ 554****0913

پرسش چهارم: خانمی 30 ساله هستم. به‌دلیل ریزش مو چند بار به پزشک مراجعه کرده‌ام. پزشک برایم ماینوکسیدیل و داروی فیناستراید تجویز کرده است. تا زمانی که از این داروها استفاده می‌کنم ریزش موهایم کمتر می‌شود اما وقتی آنها را قطع می‌کنم، دوباره ریزش موهایم برمی‌گردد. آ‌یا این داروها همین‌طور موقتی عمل می‌کنند؟ در ضمن درباره عوارض فیناستراید برای خانم‌ها هم توضیح دهید. 856****0918

پاسخ دکتر رضا رباطی، متخصص پوست و عضو هیات‌علمی دانشگاه علوم‌پزشکی شهیدبهشتی:

پاسخ اول: قبل از پاسخ به این پرسش بد نیست بدانید هر تار مویی 3 دوره رشد اصلی دارد؛ یکی دوره رشد فعال مو است که مو در این مرحله بلند می‌شود. سپس یک دوره کوتاه بینابینی دارد که بین فاز رشد و فاز استراحت قرار دارد و در نهایت فاز استراحت رشدی است که با ریزش مو همراه خواهد بود. بیشتر موها برحسب ناحیه‌ای که در آن قرار دارند مدت زمان‌های خاصی را در هر کدام از این فازها قرار می‌گیرند. معمولا تعداد موهایی که در فاز رشد فعال هستند، به‌خصوص در ناحیه سر 10 برابر موهایی است که در فاز استراحت قرار دارند و این حالت تعادلی در تراکم موها ایجاد می‌کند. به عبارت دیگر، ریزش طبیعی برخی موها به واسطه وارد شدن به فاز استراحت، به‌دلیل فعال شدن فاز رشد در سایر پیازهای مو تغییری در تراکم موها ایجاد نمی‌کند. ریزش موها بین ۱۰۰ تا ۱۵۰ تار مو در یک روز یک روند کاملا طبیعی است و باعث می‌شود دوباره‌سازی موها حفظ شود. زمانی ریزش مو یک اختلال محسوب می‌شود که تراکم موها را کم کند و تعداد موهایی که طی یک روز می‌ریزند بیشتر از موهایی باشد که در فاز رشد مو قرار دارند. درواقع، وقتی ریزش موی غیرعادی اتفاق می‌افتد، فرد متوجه ریزش زیاد موها روی بالش، کف‌ زمین، لابلای برس، داخل حمام و پس از شستن موها و... می‌شود و این ریزش با ریزش معمولی مو که فرد همیشه با آن مواجه بوده تفاوت دارد. برای اطمینان از اینکه به ریزش موی غیرمعمول دچار شده‌اید یا نه می‌توانید تست کششی موها را انجام دهید. به این صورت که با انگشتان دستتان موهای سرتان را محکم بکشید. در حالت عادی اگر یکی-دو روز از استحمام گذشته باشد، بیشتر از 6-5 تار مو از سرتان جدا نمی‌شود اما اگر به روند ریزش موی فعال دچار شده باشید، تعداد موی بیشتری از قسمت‌های مختلف سرتان جدا خواهدشد. این یک علامت هشدار است و نشان می‌دهد روند ریزش موی غیرطبیعی شروع شده است. لازم به ذکر است گاهی اوقات فقط میزان تعداد تارهای مویی که می‌ریزند، کفایت نمی‌کند و وضعیت پوست سر هم در تعیین علت ریزش مو برای ما مهم است. به عبارت دیگر، بسیاری از علل ریزش مو التهاب اضافه‌ای روی پوست سر ایجاد می‌کنند که می‌تواند با جوشگاه روی پوست همراه باشد. به همین دلیل در شرایطی که احساس می‌کنید ریزش موهایتان غیرطبیعی شده به پزشک متخصص پوست مراجعه کنید تا پوست سرتان معاینه شود و در صورت لزوم ارزیابی‌های طبی بیشتری برای تعیین علت ریزش مو انجام بگیرد.

پاسخ دوم: به‌‌طور کلی، هرگاه استرس اضافه‌ای مثل یک بیماری جسمی، استرس روانی، عمل جراحی، کاهش وزن شدید، رژیم غذایی نامناسب، کمبود برخی مواد لازم برای بدن از جمله آهن و برخی ویتامین‌ها، زایمان و... به بدن وارد می‌شود، فرد را دچار یک نوع ریزش موی خاص می‌کند که در اصطلاح به آن «ریزش موی استرسی» می‌گویند. در این نوع ریزش مو، موها به صورت غیرطبیعی و در تعداد زیاد به‌طور همزمان وارد فاز استراحت و ریزش می‌شوند. گاهی این حالت ریزش مو می‌تواند بسیار شدید باشد و باعث کاهش تراکم واضح موها ‌شود. خوشبختانه اگر علت زمینه‌ای ریزش مو مثل کمبودهای تغذیه‌ای برطرف شود، حتی بدون‌ درمان‌های اختصاصی طی چند ماه موها دوباره به روند طبیعی خود برمی‌گردند و بهبود پیدا می‌کنند.

پاسخ سوم: محتمل‌ترین تشخیص این است که پدرتان به درماتیت سبوره مبتلا شده باشد. در این بیماری پوسته‌ریزی شدید در ناحیه سر، ابروها، بین دو ابرو، مژه‌ها، ناحیه اطراف بینی و حتی موهای جلوی سینه دیده می‌شود که ثانویه به چرب شدن بیش از حد پوست و افزایش رشد قارچ‌های معمول پوستی ایجاد می‌شود. این حالت معمولا باعث ریزش موی مشخص و دائمی نمی‌شود. از طرفی، درمان‌هایی که برای درماتیت سبوره وجود دارند به واسطه مزمن بودن بیماری باید طولانی‌مدت مصرف شوند. ضمن اینکه داروها برحسب میزان بهبود فرد باید به‌تدریج کم شوند و هرگز نباید آنها را به‌طور ناگهانی قطع کرد. نکته دیگر اینکه گاهی اوقات ممکن است التهاب‌های ویژه‌تر و بیماری‌های پوستی که در ناحیه سر ایجاد می‌شوند از نظر ظاهری شبیه شوره‌ سر باشند، در حالی که اصلا شوره نیستند. این التهابات و بیماری‌ها می‌توانند ریزش موی دائمی و غیرقابل‌برگشت ایجاد کنند. توصیه می‌کنم اگر پدرتان به درمان‌های معمول درماتیت سبوره جواب نداده و دچار ریزش مو هم شده، حتما به متخصص پوست مراجعه کند تا تحت معاینه و بررسی قرار بگیرد.

پاسخ چهارم: داروهایی که به آنها اشاره کرده‌اید معمولا در درمان ‌ریزش مو استفاده می‌شوند اما توجه داشته باشید درمان ریزش مو سیر بسیار طولانی دارد و شاید برحسب سن و وضعیت ریزش مو سال‌ها طول بکشد. حال ممکن است نوع داروها در این زمان طولانی یکسان نباشد و برحسب میزان بهبود برخی داروها کم یا قطع شده و داروهای ساده‌تری تجویز ‌شوند. فیناستراید یکی از داروهای ضدریزش مو است که در گذشته با دوزهای بالاتر برای درمان مشکلات پروستات در آقایان استفاده می‌شد و پزشکان به‌‌دلیل افزایش تراکم مویی که در بیماران ایجاد می‌کرد، تصمیم گرفتند از آن با دوز کمتر در درمان ریزش مو هم استفاده کنند اما هنوز تاییدیه کامل برای تجویز فیناستراید در خانم‌ها به‌دلیل عوارض احتمالی آن و ایجاد مشکل در تکامل جنین صادر نشده بنابراین تجویز فیناستراید در خانم‌هایی که در سن باروری هستند چندان توصیه نمی‌شود. شاید استفاده از فیناستراید در موارد محدودی در خانم‌هایی که در حول‌وحوش سن یائسگی قرار دارند و احتمال باردار شدنشان وجود ندارد، خالی از اشکال باشد ولی در سایر موارد تاییدیه محکمی برای استفاده از فیناستراید در درمان ریزش موی خانم‌ها وجود ندارد. هر خانمی هم که این دارو را مصرف می‌کند باید در طول دوره درمان مراقب باشد تا به‌هیچ‌وجه باردار نشود.

هفته نامه سلامت-شماره 621-20خرداد 1395