شیوه‌های جدید زندگی در دنیای مدرن و ماشینی که ظاهرا باید به مقتضیات و مختصاتش مانند کم‌تحرکی، پشت‌میزنشینی، استرس زیاد و مصرف غذاهای چرب و پرکالری عادت کنیم، این روزها باعث شده است که آمار شیوع و بروز بیماری‌هایی مانند کبد چرب در مقایسه با سال‌های قبل شیوع روزافزونی پیدا کند. مهمان این هفته «میزگرد تغذیه» نیز بی‌مناسبت با این مقدمه رایج نیست. او مرد 35 ساله‌ای است با قد 180 سانتی‌متر و وزن 80 کیلوگرم که نمایه توده بدنی‌اش 7/24 و در محدوده طبیعی است و هیچ مشکل جسمی خاصی ندارد اما از آنجا که به تازگی متوجه شده که بیماری کبد چرب در بین همکارانش شیوع چشمگیری پیدا کرده است، با این تفکر که پیشگیری بهتر از درمان است، برای پیشگیری از ابتلا به این بیماری در «میزگرد تغذیه» شرکت کرده و از متخصصان «سلامت» راهنمایی خواسته است. حرف‌های او را در همین رابطه و توصیه‌های متخصصان «سلامت» را در همین زمینه می‌توانید در «میزگرد تغذیه» این هفته بخوانید.
فرهاد امیدنیا که با وزن 80 و قد 180 نگران ابتلا به کبد چرب است، از متخصصان «سلامت» می‌پرسد:
دلیل و درمان کبد چرب چیست؟
: وزن شما در محدوده طبیعی است، چرا در «میزگرد تغذیه» شرکت کرده‌اید؟ بیماری خاصی دارید؟
نه، مشکل جسمی و بیماری ندارم اما نتایج معاینات دوره‌ای محل کارم نشان داد چند نفر از همکارانم به کبد چرب مبتلا هستند و آزمایش خون من هم در بالاترین حد مجاز بود. به همین دلیل نگران شدم و تصمیم گرفتم اطلاعاتم را در این زمینه بیشتر کنم. می‌خواهم بدانم چه عواملی باعث کبد چرب می‌شود و چطور می‌توان از این بیماری پیشگیری کرد؟
: خودتان فکر می‌کنید علت شیوع کبد چرب بین همکارانتان چیست؟
درست نمی‌دانم اما من در یک شرکت صنعتی بزرگ با کارکنان زیادی کار می‌کنم و بیشتر کارمندان غذای چرب محل کار را می‌خورند. به نظرم این موضوع می‌تواند در ایجاد این مشکل نقش داشته باشد.
: قرص یا داروی خاصی مصرف می‌کنید؟
آزمایش‌هایم را به متخصص طب سنتی نشان دادم. گفتند احتمال کمبود آهن و
ویتامین‌D وجود دارد و برایم قرص آهن و ویتامین‌D تجویز کردند و مصرف بابونه شیرازی و گل‌گاوزبان را برای آرامبخشی و کاهش استرس توصیه کردند.
: چقدر فعالیت بدنی دارید؟ ورزش می‌کنید؟
در محل کار شغل اداری و کم‌تحرکی دارم اما یک روز در میان بعد از ساعت کاری به باشگاه می‌روم. TRX یا تمرین‌های ورزشی با کش بدنسازی کار می‌کنم. این ورزش تحرک و تعریق بالایی دارد.
: اخیرا تغییر وزن داشته‌اید؟
وزن من اغلب در محدوده 78 تا 85 و بیشتر روی 80 کیلوگرم ثابت بوده است.
: درباره رژیم غذایی‌تان توضیح دهید؛ در یک روز چه می‌خورید؟
صبحانه نان و پنیر و گردو یا ارده کنجد و شیره یا مقدار کمی کره محلی می‌خورم. هر روز میوه به محل کارم می‌برم و به‌عنوان میان‌وعده مصرف می‌کنم. ناهار غذای محل کار را می‌خورم. عصرانه تنقلاتی مانند خرما و آجیل می‌خورم. شام خیلی کم می‌خورم. همراه غذا دوغ و ماست می‌خورم و یک روز در میان یک لیوان شیر می‌خورم. هر روز ساعت 7 صبح تا 4 بعدازظهر سر کار هستم و با اینکه می‌دانم غذای محل کار چرب است، برایم سخت است که از خانه با خودم غذا ببرم.
: حرف یا پرسش آخر؟
می‌خواهم بدانم علت ایجاد و راه‌های پیشگیری و درمان کبد چرب چیست و با توجه به اینکه یک روز در میان بعد از ساعت کاری ورزش می‌کنم، بهترین زمان غذا خوردن قبل و بعد از ورزش چه زمانی است؟
فرزانه فولادبند
توصیه‌های دکتر سیدعلی کشاورز به سوژه «میزگرد تغذیه»
بهترین درمان کبد چرب،‌ کاهش وزن است
: آقای امیدنیا نگران ابتلا به کبد چرب هستند. افراد مبتلا به این بیماری چه محدودیت‌های غذایی‌ای دارند و باید چه نوع تغذیه‌ای داشته باشند؟
توصیه می‌شود افراد مبتلا به کبد چرب غذاهای سرخ‌شده نخورند. مصرف غذاهایی مانند جگر، دل، قلوه، کله‌پاچه، مغز، کره وa روغن جامد گیاهی برای این افراد ممنوع است. غذاها باید فرپز، آبپز و بخارپز باشد. مصرف گوشت قرمز باید محدود شود. مصرف میوه و سبزی به مقدار بیشتر توصیه می‌شود.
: این بیماری چطور درمان می‌شود؟
رعایت رژیم غذایی و کاهش وزن بهترین درمان کبد چرب است. بسیاری از مراجعان ما با رژیم غذایی و کاهش وزن از مرحله 2 و 3 و حتی نزدیک خطر بهبود پیدا کرده‌اند. در علم پزشکی هیچ تضمینی برای پاک شدن کبد وجود ندارد اما من برای مراجعانم این موضوع را تضمین می‌کنم، البته به شرطی که دستورهای تغذیه‌ای را به‌طور کامل رعایت کنند.
: گفتید رژیم غذایی و کاهش وزن بهترین درمان کبد چرب است. درباره رژیم غذایی توضیح دادید، کاهش وزن در افراد مبتلا به کبد چرب چه ویژگی‌ای دارد؟
در این افراد کاهش وزن نباید سریع باشد. کاهش وزن سریع نه‌تنها به نفع بیمار نیست، بلکه ممکن است بیماری را تشدید کند. برای تخلیه چربی از کبد، کاهش وزن آرام و رعایت رژیم غذایی به مدت طولانی ضروری است. خوشبختانه وزن ایشان در محدوده طبیعی است و باید با رعایت رژیم غذایی و ورزش وزن و چربی خونشان را کنترل کنند.
: پیشگیری از افزایش چربی خون از کبد چرب پیشگیری می‌کند. برای کنترل چربی خون چه توصیه‌ای دارید؟
برای کنترل چربی خون و پیشگیری از ابتلا به کبد چرب، مصرف غذاهای کم‌چرب و حذف روغن جامد، شکر، شیرینی، نوشابه و بستنی توصیه می‌شود. مواد خوراکی حاوی فیبرهای محلول مانند سیب و حبوبات هم باید بیشتر مصرف شود. فیبرها جذب چربی و کلسترول را در دستگاه گوارش کاهش می‌دهند.
: افراد مبتلا به کبد چرب برای کنترل بیماری و کاهش وزن می‌توانند از مکمل استفاده کنند؟
مکمل‌های غذایی فیبری پروتئینی که خوشبختانه در ایران تولید می‌شوند، در این مورد مفید هستند. فیبر مانع جذب کلسترول می‌شود و پروتئین احساس سیری ایجاد می‌کند و باعث می‌شود فرد بدون احساس ضعف رژیم غذایی را رعایت و وزن کم کند. معمولا برای درمان این بیماری داروی موثر و قطعی وجود ندارد. اگرچه داروها کمک‌کننده‌اند، رعایت رژیم غذایی موثرتر است. مراجعان ما به کرات با رعایت رژیم غذایی بدون کوچک‌ترین ناراحتی از درجه 1، 2 یا 3 کبد چرب بهبود پیدا کرده‌اند.
8 درصد کاهش وزن مانع پیشرفت کبد چرب می‌شود
در گذشته به کبد چرب خیلی اهمیت داده نمی‌شد اما امروزه مشخص شده بی‌توجهی به این بیماری ممکن است باعث التهاب کبد، نارسایی مزمن کبد و سیروز شود. این بیماری در بیماران مبتلا به دیابت، افراد چاق و افرادی با چربی خون بالا بیشتر دیده می‌شود و ممکن است با نشانگان متابولیک ارتباط داشته باشد. لازم است افراد مبتلا به دیابت، افراد دچار اضافه وزن یا چربی خون و به‌ویژه تری‌گلیسرید بالا از نظر این بیماری بررسی شوند و پس از سنجش آنزیم‌های کبدی و سونوگرافی درمان را آغاز کنند. تشخیص کبد چرب پس از رد سایر بیماری‌هایی که آنزیم‌های کبد را بالا می‌برند، قطعی می‌شود. کاهش وزن در بیماران مبتلا به کبد چرب اهمیت بالایی دارد و اگر این افراد اضافه وزن داشته باشند، لازم است وزن کم کنند. 8 درصد کاهش وزن از پیشرفت کبد چرب جلوگیری می‌کند. البته درمان‌های دیگری هم برای این بیماری وجود دارد و داروهایی برای بهبود وضعیت کبد پیشنهاد شده که سبب کاهش آنزیم‌های کبدی و کنترل بیماری می‌شود اما تاثیر زیادی ندارد. بهترین راه درمان همان کاهش وزن و بررسی مجدد آنزیم‌های کبدی و سونوگرافی است. رعایت رژیم غذایی، کاهش وزن، افزایش فعالیت بدنی و درمان چربی و قند خون بالا در مجموع از پیشرفت بیماری جلوگیری می‌کند.
دکتر محمدرضا مهاجرتهرانی
عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم‌پزشکی تهران
رابطه چاقی، دیابت، کورتون و کبد چرب
کبد چرب بیماری‌ای است که در سال‌های اخیر بیشتر به ماهیت آن پی برده‌اند. بیشتر افراد در سونوگرافی متوجه بیماری‌شان می‌شوند. این بیماری به دلایل مختلفی ایجاد می‌شود. در سال‌های قبل این بیماری در خانم‌ها بعد از زایمان دیده می‌شد. اخیرا شیوع آن به‌دلیل تغییر رژیم غذایی و شیوه زندگی بیشتر شده است. مصرف فست‌فود و غذاهای چرب و سرخ‌کردنی از عوامل ایجاد این بیماری است. چاقی و دیابت از علل دیگر ابتلا به کبد چرب محسوب می‌شوند. مصرف داروهای کورتونی و داروهایی که فراوان در دسترس هستند نیز یکی دیگر از علل بروز کبد چرب است. نوع دیگر این بیماری هم کبد چرب ارثی است که افراد خانواده بدون علت خاصی به این بیماری مبتلا می‌شوند. در این شرایط تجزیه چربی در کبد دچار تغییر می‌شود و چربی همان‌طور که در پوست شکم جمع می‌شود در کبد تجمع پیدا می‌کند. کبد چرب درجه‌های مختلف (منهای صفر، صفر، 1، 2، 3 و بالاتر) دارد که هرچه درجه آن بالاتر باشد، خطرناک‌تر است.
دکتر ایرج خسرونیا
رئیس انجمن متخصصان داخلی کشور
کبد چرب دارید؟ عرق کاسنی بخورید!
افراد مبتلا به کبد چرب با توجه به نوع بیماری‌شان باید زیر نظر پزشک معالج درمان را پیگیری کنند. اگر این افراد بخواهند از عرقیات گیاهی استفاده کنند، عرق کاسنی را توصیه می‌کنم. دستور مصرف هم به این صورت است که روزی 3بار و هر بار یک استکان عرق کاسنی را با همان حجم آب رقیق و میل کنند. اگر بخواهند از داروهای گیاهی استفاده کنند، می‌توانند از قرص «لیورگل» که در داروخانه‌ها موجود است، استفاده کنند، به شرطی که قبل از مصرف دارو در این باره با پزشکشان مشورت کرده باشند.
دکتر غلامرضا امین
استاد دانشکده داروسازی دانشگاه علوم‌پزشکی تهران
قبل و بعد از ورزش چه بخوریم؟
افرادی که مستعد کبد چرب هستند به‌دلیل تجمع چربی در بدن دچار مشکلاتی می‌شوند که به درمان نیاز دارد. درمان این بیماری ترکیبی از رژیم غذایی و ورزش است. رژیم غذایی با کنترل کالری، مصرف خوراکی‌های کم‌چرب و سرشار از ویتامین‌ها و مواد آنتی‌اکسیدان و وعده‌های غذایی پرتعداد (5 تا 6 وعده در روز) با مقدار کم کنار ورزش برای حفظ سلامت توصیه می‌شود. در پاسخ به پرسش ایشان که قبل و بعد ورزش بهتر است چه بخورند، باید بگویم که قبل از ورزش می‌توان یک میان‌وعده مانند میوه در حجم کم استفاده کرد و بعد از ورزش حدود ساعت 7 تا 8 شب هم یک شام سبک و کم‌حجم خورد و آخر شب هم شیر و خرما میل کرد. در افراد سالم برای پیشگیری از بیماری‌های مزمن مانند افزایش چربی و فشار خون، کبد چرب و بیماری‌های قلبی ورزش‌های هوازی که ماهیت چربی‌سوزی دارند، توصیه می‌شود. خوشبختانه وزن ایشان در محدوده طبیعی است و فعالیت بدنی خیلی سنگین و رژیم غذایی سخت را توصیه نمی‌کنم. ایشان برای کنترل وزن و چربی خون باید مصرف غذاهای چرب را محدود کنند و 5 روز در هفته هر بار 45 دقیقه تا 1 ساعت ورزش‌های هوازی انجام دهند. البته اگر این زمان به 2 بخش 30 دقیقه‌ای تقسیم شود، اثر بهتری دارد. تقویت عضلات شکم و انجام دراز و نشست نیز برایشان مفید است.
دکتر احمد باقری‌مقدم
عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم‌پزشکی اصفهان

هفته نامه سلامت-شماره 609-23بهمن 1395