هیچ جای زمین از آلودگی پلاستیکی درامان نیست
هفته نامه سلامت | اخبار صفحه ۱۴ | 27 اردیبهشت 1399 | لینک خبر: salamat.ir/d14156
سلامت: هرچند با شیوع کرونا، میزان آلایندگیهای پلاستیکی تا حد زیادی کاهش یافته، کارشناسان عقیده دارند این فقط یک وقفه کوتاه در روند سرسامآور آلودگیهای زیستمحیطی است و بشر به فاصله کوتاهی بعد از آنکه خیالش از کشتار و همهگیری کرونا آسوده شود، اگر نگوییم بدتر اما دوباره به همان روال قبلی بازخواهد گشت و باز هم آلوده کردن محیطزیست را ادامه خواهد داد. این یک اصل انکارنشدنی است که دیگر هیچ جای این کره خاکی از آلودگی پلاستیکی درامان نخواهد بود.
بازیافت کیسههای پلاستیکی بهصرفه نیست
شاید برخی افراد با این توجیه که پلاستیکها بازیافت میشوند، وجدان خود را در مصرف بیرویه این آلاینده مهم محیطزیست آسوده کنند اما کارشناسان میگویند: «مساله اصلی در مورد زیان پلاستیکها زمانی رخ میدهد که پلاستیک تبدیل به زباله میشود زیرا پلاستیکها به طورکلی سبک هستند ولی دفع آنها در محلهای دفن زمینی، گزینه خوبی نیست و تجزیه آنها بین 300 تا500 سال زمان لازم دارد. دو راه دیگر هم وجود دارد؛ بازیافت و زبالهسوزی، کاربری این روشها، موجب بازپسگیری برخی ارزشهای پلاستیک میشود که میتواند در ساخت دوباره اقلام پلاستیکی به کار بیاید یا با بازیافت آن میتوان محصولات مفیدی مثل ایزوگام و قیر به دست آورد اما در زمینه کیسههای پلاستیکی، بازیافت مقرون بهصرفه نیست چراکه باید هزار کیسه پلاستیکی جمعآوری شود تا به یک کیلوگرم برسد و هزینه جمعآوری و بازیافت کیسههای پلاستیکی و تولید کیسهها و محصولات جدید، توجیه اقتصادی ندارد.»نتایج یک تحقیق علمی میگوید سالانه 7میلیون تن زباله وارد اقیانوسها میشود که 41درصد آن را پلاستیک تشکیل میدهد. آمریکاییها هرسال 100میلیارد کیسه پلاستیکی دور میریزند که تنها بخش کوچکی از آن بازیافت میشود. کیسههای پلاستیکی در طبیعت تجزیه نمیشوند. آنها از تودههای زباله، کامیونهای حمل و محیطهای دفن راه خود را به بیرون باز میکنند و بعد وارد زیرساختهای آبی و راههای آبی میشوند و پهنه زمین را فاسد میکنند. درنهایت اگر همه چیز به خیر و خوشی تمام شود زبالههای پلاستیکی تازه وارد زمینهای دفن زباله میشوند که برای تبدیل شدن به ذرات بسیار ریز که آنها هم آلودهکننده هستند، باید 1000 سال منتظر بمانند.
دربرابر آلودگی پلاستیک بیدفاع هستیم
حسین آخانی، گیاهشناس، در یادداشتی با عنوان «پیش به سوی دنیای بدون پلاستیک» مینویسد:
«کشور ما یکی از بیدفاعترین سرزمینهای جهان در مقابل آلودگی پلاستیک است. نهتنها همه طبیعت کشور از جنگل، بیابان و استپ گرفته تا حاشیه شهر و روستا از پلاستیک پر شده، بلکه حجم پلاستیک در آبهای شمال و جنوب هر روز بیشتر میشود. این پلاستیکها نهتنها در سواحل صحنههای زشت و زنندهای دارند، بلکه تا پایت را به آب میگذاری، به جای حس عبور ماهی و دیگر آبزیان، این پلاستیکها هستند که میلولند.
ما هنوز تا پلاستیکزدایی از طبیعت کشور فاصله دوری داریم. این فاصله زمانی حس میشود که بدانیم در کشور آفریقایی کنیا استفاده و خرید و فروش پلاستیک میتواند تا 40 هزار دلار جریمه داشته باشد.»
راهحل نهایی، مصرف کمتر است
به نظر میرسد چاره این مشکل نوعی سیاستگذاری چندجانبه باشد؛ مردم باید بیاموزند تا حد امکان کمتر مصرف کنند و این کار با روشهای ساده و کمی توجه به طور کامل عملی است، دولتها باید سیاستهای کلان خود را در جهت کاهش مصرف هدایت کنند که مهمترین آن تا امروز افزایش قیمت بوده است، گردآوری زبالههای تر و خشک باید کاملا فراگیر و نظاممند شود و دانشمندان در راه پیشرفت روشهای بازیافت و سودآور کردن آن قدم بردارند.
البته امروزه تقریبا همه کارشناسان محیطزیست به این جمعبندی رسیدهاند که راه منطقی و کمهزینه حفظ محیطزیستی که باید به دست فرزندانمان بدهیم مصرف کمتر است چراکه هرقدر در فناوری بازیافت پیشرفت کنیم، از آنجا که این فناوری خود جنبههای آلودهکننده دارد، باز هم در صورت مصرف بیرویه نمیتوانیم حرف از محیطزیست پاکیزه بزنیم. کیسههای پلاستیک فقط خاک را آلوده نمیکنند. این اجسام درنهایت به آبهای آزاد کره زمین میرسند و منابع آبی را هم آلوده میکنند. علاوه بر این خسارتهای شدیدی به آبزیان وارد میکنند.
آدمها سالانه 8 میلیون تن پلاستیک وارد دریا میکنند. رفتاری که منجر به مرگ یکمیلیون پرنده دریایی و 100هزار پستاندار آبزی مثل فوکها شده است. علاوه بر این، صدها جاندار دریایی را به سیاهه سرخ گونههای درحال انقراض میافزاید. حاصلش میشود خسارتی معادل 8 میلیارد دلار به بومسازگانهای دریایی در سال و این تازه آغاز فاجعه است. میکروپلاستیکها به مرور وارد اندام پلانگتونها، پلانگتونها وارد بدن ماهیها و ماهیها وارد بدن آدمها میشوند و چرخه مرگ، سونامی سرطان و انواع بیماریهای اغلب ناشناخته هرسال بیشتر میشود. قصه هشداردهنده ماجرا این است که بشر در جشن اختراع پلاستیک، فکر میکرد حالا میتواند با سلامت، رفاه و طول عمر بیشتر زندگی کند! و هنوز ابعاد تراژدی فراختر از آن چیزی است که ترسیم شده است.
بخشی از آن میلیونها تن پلاستیکی که در دریا رها میشود، از جمله قطعاتی از تورهای ماهیگیری و نظایر آن، قبل از تکهتکه و خردشدن و وارد حلقوم آبزیان شدن، ممکن است همانگونه که در این ویدئو میبینید، خراشی عمیق در پوست و اندام بیرونی فوکها و دیگر جانداران و پرندگان دریایی ایجاد کند و آنها را سرانجام به فرجام مرگی دردناک برساند.
کشورهای دیگر برای مهار آلودگی پلاستیک چه میکنند؟
حسین آخانی درمورد این موضوع میگوید: «سادهترین و کارآمدترین روش که در آلمان و بسیاری از کشورهای اروپایی اجرا میشود، این است که تولیدکنندگان بطریهای پلاستیکی آب معدنی و نوشابه و حتی مواد غذایی عرضهشده در شیشه موظف به جمعآوری آنها باشند. در این کشورها مشتری برای هر بطری و شیشه گرویی میدهد و با بارکدی که داردو قرار دادن در دستگاههایی که در بسیاری از فروشگاههای زنجیرهای است میتوان گرویی را پس گرفت. چند سال پیش همین کار را به صورت دستی انجام میدادند. این روش در گذشتهای نهچندان دور با گرویی از شیشههای نوشابه و شیر در کشور ما هم معمول بود.
طبیعت ایران نباید تاوان بدهد
این دور از انصاف است که طبیعت ایران بهای سنگینی برای منافع عدهای اندک صاحبان صنایع آب معدنی و نوشابه بپردازد. جمعآوری این بطریها توسط همان توزیعکنندگان نهتنها از آلودگی در طبیعت جلوگیری میکند، بلکه همان صنایع میتوانند عایدی بازیافت آنها را بهدست بیاورند. مهمترین سود آن کاهش شدید این زبالهها در مخازن زبالهای شهری و کاهش هزینههای جمعآوری آنها توسط شهرداریها و مردم است. بسیاری از شهرها امکانات بازیافت ندارند و این زبالهها یا در طبیعت رها میشوند یا سوزانده شده و منشاء آلودگیهای بعدی میشوند. با برگشت این بطریها به مبدا عملا این بار از دوش شهرداریها برداشته شده و آنها هم فرصت پیدا میکنند برنامههای تفکیک از مبدا را برای سایر پسماندها اجرا کنند.
راههایی برای حل مشکل آلودگی پلاستیک
جهت مبارزه با آلودگی پلاستیک باید راهکارهای دیگری در نظر گرفته شود. دریافت مالیات از کیسههای پلاستیک و پرداخت وجه برای آنها توسط فروشندگان نیز از راههای شناختهشده دیگری است که دولت ضمن ایجاد درآمد برای خود مجبور نیست کمبودهای مالی خود را با روشهای غیرعقلانی جبران کند. چند برابر کردن عوارض خروج از کشور یا چند برابر کردن عوارض خودروهای هیبریدی و افزایش شدید قیمت بلیتهای شرکتهای هوایی در روزهای تعطیل از جمله همان روشهای مضحکی است که این روزها بیشترین انتقاد را متوجه دولت کرده است. ایران را تمیز کنید.
حذف آلودگی پلاستیک، شعار جهانی سازمان ملل متحد
خرداد ماه 1397، سایت رسمی سازمان حفاظت محیطزیست ایران نوشت: «هر کدام از ما در زندگی روزمره خود، به روشهای ممکن تغییراتی ایجاد کنیم که از بار سنگین آلودگیهای پلاستیکی کاسته شود و زیستگاههای طبیعی، زندگی حیاتوحش و محیطزیست خود را از خطرات ناشی از انباشت ظروف یکبار مصرف و کیسههای پلاستیکی نجات دهیم تا از این طریق، شاخصهای سلامت جوامع انسانی، گیاهی و جانوری را بهبود ببخشیم. در عین حال باید بدانیم بشر در دنیای کنونی از پلاستیک استفادههای متعددی میکند که حذف بسیاری از آنها در عمل ممکن نیست اما با استفاده از ظروف یکبارمصرف و کیسههای نایلونی، کار را به جایی رساندهایم که آثار بسیار ناگواری در محیطزیست به جا گذاشته است.» به گزارش این سایت، در سراسر دنیا، در هر دقیقه یک میلیون بطری آب آشامیدنی تولید میشود و سالانه ۵۰۰ میلیارد کیسه پلاستیکی مورد استفاده قرار میگیرد. در مجموع میتوان گفت ۵۰ درصد از مواد پلاستیکی که ما استفاده میکنیم، یکبارمصرف هستند.همچنین نزدیک به یکسوم از بستهبندیهای پلاستیکی که استفاده میکنیم، از طریق سیستمهای جمعآوری زباله جمع نمیشوند و این مساله به معنی انباشته شدن آنها در خیابانها و محیط اطراف ماست.هر سال، نزدیک به ۱۳ میلیون تن پلاستیک به اقیانوسها ریخته میشود و شاهد آثار محیطزیستی زیانبار آنها بر بقای زیستمندان دریایی هستیم. پلاستیکهایی که به اقیانوسها میرسند، میتوانند دو سرنوشت داشته باشند؛ یکی اینکه تا 4 بار در سال مورد استفاده دوباره قرار بگیرند یا اینکه تا ۱۰۰۰ سال در اقیانوسها رها باشند تا روزی که تجزیه شوند.
پلاستیکها راه خود را به بدن ما هم بازکرده
سایت رسمی سازمان حفاظت محیطزیست ایران مینویسد: «پلاستیکها راه خود را به منابع آبی ما هم باز کرده و از این طریق به بدنهای ما نیز راه پیدا کردهاند.» حالا پرسش این است که پلاستیکها چه صدماتی میتوانند به ما بزنند؟ دانشمندان هنوز درمورد این موضوع اطمینان ندارند ولی آنچه مشخص است اینکه پلاستیکها میتوانند دربردارنده مواد شیمیایی متعددی باشند که سمی یا مخل عملکرد هورمونها هستند. پلاستیکها میتوانند به عنوان جاذب انواع آلایندهها مانند دیاکسینها، فلزات و آفتکشها عمل کنند.