شوره سر؛ مشکلی رایج و پردردسر
هفته نامه سلامت | اخبار صفحه ۱۲ | 27 اردیبهشت 1399 | لینک خبر: salamat.ir/d14152
میزگرد «پوست» در مورد شوره سر و علل ایجاد آن باحضور دکتر مجتبی امیری متخصص پوست و دکتر لیلاشیربیگی متخصص طب ایرانی و دکتر حسین ابراهیمیمقدم روانشناس و دکتر امیرهوشنگ احسانی،متخصص پوست
«شوره سر» یکی از ناراحتیهای شایع در زمینه مشکلات پوست و مو است که در سنین مختلف دیده میشود. شوره در واقع پوستهریزی غیرعادی و زیاد پوست سر است که عوامل متعددی از جمله خشکی پوست سر و افزایش فعالیت قارچها ناشی از چربی زیاد در بروز آن دخیل هستند. از آنجا که شوره به شکل سفیدکهایی لابلای موها و حتی ریختن روی لباس دیده میشود، از لحاظ ظاهری نیز برای فرد آزاردهنده خواهد بود. این هفته به مشکل یکی از خوانندگان «سلامت» پرداختهایم که مدتی است از شوره سر و عوارض آن رنج میبرد: «خانمی 24 ساله هستم که مدتی است دچار شوره زیاد شدهام، به طوری که پوستهها با تکان سر مثل برف روی لباس و بالش میریزد اما لابلای موها باقی نمیماند. البته مدت طولانی است که ریزش مو نیز دارم اما نگرانم که آیا شوره ممکن است این مشکل را تشدید کند یا نه. جنس موهایم نیز کاملا خشک است. کمبودهای غذایی مانند روی و آهن نیز در این شورهسر نقش دارند؟»
مریمسادات کاظمی
نگاه متخصص پوست
استفاده از وسایل مشترک موجب سرایت شوره سر نمیشود
: آقای دکتر! لطفا ابتدا بفرمایید علت بروز شوره سر چیست؟
بهطور طبیعی، لایه خارجی پوست هر 35 تا 50 روز یکبار بازسازی میشود و پوست دائم ریزش دارد اما این حالت نامحسوس است. اگر پوستهریزی پوست سر غیرعادی و بیش از حد طبیعی باشد، به آن «شوره سر» یا «دَندروف» گفته میشود. در این شرایط سفیدکها کاملا روی سر فرد دیده میشود و حتی روی لباس نیز میریزد که نازیبا و آزاردهنده است. معمولا هنگام مراجعه به متخصص پوست، شوره سر باید از 3 جنبه خشکی پوست، بیماریهای التهابی مانند درماتیت سبورئیک و بیماری پسوریازیس ناحیه سر مورد بررسی قرار بگیرد. سپس پزشک میتواند متناسب با نوع پوستهریزی، سن و علائم همراه مشکل را تشخیص دهد و روشهای درمان مناسب را تجویز کند.
: علل مختلف شوره سر چگونه از یکدیگر قابل تمایز است؟
معمولا پوستهریزی ناشی از خشکی سر در سنین پایینتر از بلوغ اتفاق میافتد. در این نوع شوره، پوستهها حالت آرد مانند دارند اما خارش و علامت دیگری وجود ندارد. ممکن است به دلیل شستشوی زیاد، پوست سر دچار خشکی شده و پوستهریزی غیرعادی بروز پیدا کند.
پوستهریزی ناشی از درماتیت سبورئیک بعد از سن بلوغ که ترشح هورمونهای مردانه افزایش مییابد، دیده میشود. در صورت ابتلا به این بیماری، میزان چربی پوست بالا میرود و تغذیه قارچها از این چربیها باعث ایجاد التهاب خواهد شد. این پوستهریزی در قسمتهایی مانند بین ابروها، گوشههای بینی، گوش و قسمت جلوی سر که چربی پوست بیشتر است، ظاهر میشود. این نوع پوستهریزی معمولا همراه با قرمزی پوست یا خارش است. گاهی به این پوستهریزی، «شوره چرب» نیز گفته میشود.
اگر پوستهریزی ناشی از بیماری پسوریازیس باشد، پوستهها حالت نقرهای شکل و براق دارند، درشت هستند و ممکن است حتی به هم بچسبند که باعث ضخیمشدن پوست سر میشود. البته ممکن است علائم پوستهریزی علاوه بر پوست سر در ناحیه پیشانی، پشت گردن، آرنج و زانو نیز ظاهر شود. پسوریازیس جزو بیماریهای التهابی است و درمانهای خاص خود را میطلبد.
: آیا شوره سر میتواند باعث ریزش مو باشد؟
اگر پوستهریزی ناشی از درماتیت سبورئیک باشد، ممکن است زمینهساز ریزش موی مردانه شود اما دیگر انواع شوره تاثیر چندانی در ریزش موها ندارد.
: بروز شوره سر با توجه به جنسیت و سن متفاوت است؟
مسلما جنسیت در بروز شوره سر نقش دارد. درماتیت سبورئیک یا شوره چرب در آقایان بیشتر دیده میشود زیرا آقایان پوست چربتری دارند. همچنین در سنین جوانی که فعالیت هورمونهای مردانه در بیشترین حد است، میزان شوره سر شدید خواهد بود. رعایت اصول بهداشتی و درمانهای لازم در بهبود این نوع شوره نقش دارند و افزایش سن بهتنهایی نمیتواند یک عامل بهبوددهنده تلقی شود.
شوره سر خشک نیز در سنین پیش از بلوغ و دوران کودکی ممکن است آزاردهنده باشد که با کاهش دفعات شستشو و انتخاب شامپوی مناسب بهبود مییابد.
اما پوستهریزی ناشی از پسوریازیس وابسته به جنس و سن نیست و در افراد با سنین مختلف دیده میشود.
: روند درمان شوره سر چگونه است؟
از آنجا که شوره سر کاملا به چربی پوست وابسته است، استفاده از شامپوی مناسب و شستشوی مرتب با آب ولرم به بهبود کمک میکند زیرا چربیهای اضافی از پوست سر برطرف میشود اما در افرادی که دسترسی کافی و مناسب به شویندهها و حمام ندارند یا به دلایلی با فاصله طولانی به حمام میروند، طبیعی است که چربیها روی پوست جمع شوند و شورهها مکرر عود میکنند.
استفاده از شامپوهای مخصوص شوره سر متناسب با چربی پوست، میزان خشکی موها، حالت رنگشدگی و... ضروری است و در موارد خفیف به رفع مشکل کمک میکند اما اگر با این اقدامات بهداشتی و مراقبتهای روزانه وضعیت شوره همچنان آزاردهنده باشد، نیاز به بررسی دقیقتر و استفاده از درمانهای دیگر خواهد بود. نوع شوره و درمان مناسب با بررسی علائم توسط متخصص پوست قابلتشخیص است و در مورد این خانم میتواند ناشی از خشکی پوست سر یا پسوریازیس باشد. در موارد تشخیص ابتلا به درماتیت سبورئیک، معمولا کنار رعایت اصول بهداشتی و شستشوی درست، درمانهای ضدقارچ نیز توصیه میشود. شوره سر به دلیل پسوریازیس نیز به بررسی و تشخیص دقیق بیماری و درمانهای خاص نیاز دارد.
نکته دیگر اینکه بعضی افراد نگران کمبودهای غذایی بهخصوص آهن و روی در بروز شوره هستند. در واقع ایجاد شوره ارتباطی با تغذیه ندارد و در مواردی کمبود روی میتواند علائم اگزما ایجاد کند. البته کاهش استرس میتواند در کاهش شوره نقش داشته باشد.
: آیا وجود مایت دمودکس که معمولا انگل دمودکس گفته میشود، در ایجاد شوره نقش دارد؟
تاثیر مایت دمودکس غالبا در بیماری روزاسه و گاهی التهاب پلکها دیده میشود. گاهی در بیماری درماتیت سبورئیک علاوه بر شوره سر، قرمزی پلکها نیز دیده میشود که نشاندهنده فعالیت مایت دمودکس در ریشه مژهها و حاشیه پلکهاست اما دمودکس در ایجاد شوره سر و ابروها نقشی ندارد و ایجاد شوره در ابروها ناشی از چربی پوست است که زمینهساز رشد و تکثیر قارچ تیناورسیکالر خواهد بود.
: استفاده از روسری، حوله، بالش و... میتواند باعث سرایت شوره در افراد مختلف شود؟
نه، شوره سر مشکل مسری نیست و بروز آن ناشی از وجود قارچهایی است که در سطح پوست همه افراد وجود دارد. با توجه به شرایط فیزیولوژیک و عوامل محیطی ممکن است در بعضی افراد زمینه بروز پیدا کند.
دکتر مجتبی امیری/ عضو هیات علمی دانشگاه
نگاه روانشناس
سلامت روان از خصوصیات ظاهری تاثیر میپذیرد
مسلما وضعیت ظاهری پیش از هر چیز هنگام برقراری روابط اجتماعی برای دیگران ملموس و تاحدودی بیانگر شخصیت فرد است. وضعیت ظاهری شامل نحوه پوشش(تمیزی لباس، متناسب و مرتب بودن) و بهداشت شخصی است.
برقراری ارتباط، ابتدا به یکدیگر نگاه میکنیم
پرواضح است هنگام گفتوگو و ایجاد ارتباط با دیگران، ابتدا افراد ناخودآگاه به صورت یکدیگر نگاه میکنند و سپس توجه نسبت به موها جلب میشود. بیشک افرادی که وضعیت ظاهری خوبی ندارند و بهداشت مطلوب و سلامت پوست و موها را رعایت نمیکنند، احساسات روانی مثبتی در طرف مقابل ایجاد نخواهند کرد. نداشتن احساسات روانی مثبت منجر به کمشدن ارتباطهای اجتماعی میشود و افزایش احساس تنهایی و دریافت ناکافی از حمایتهای روانی را به دنبال دارد که یکی از پایههای سلامت روان را بهخطر میاندازد. انسان موجودی زیستی، روانی، اجتماعی و معنوی است و اگر روابط اجتماعی او دچار مشکل شود، ساختار سلامت روان وی نیز آسیب میبیند.
وضعیت ظاهری در ارزیابی نسبت به شخصیت فرد موثر است
از طرف دیگر، یکی از تعاریف در مورد شخصیت براساس گفته «نرمان ال.مان»؛ روانشناس، «شخصیت مولفهای است که هر شخص از خودش میشناسد و دیگران از او میدانند.»
براساس این تعریف، زمانی که دیگران نگاه مثبتی نسبت به فرد نداشته باشند و بهعنوان مثال او را فردی شلخته، با موهای چرب، شوره سر و... بشناسند، احتمالا نگاه به شخصیت فرد نیز متفاوت خواهد شد. حال آنکه ممکن است این فرد بسیار انسان خوب، با ویژگیهای منحصربهفرد و صفات رفتاری مثبتی باشد اما در نگاه دیگران اینگونه بهنظر نرسد. این مساله بهطور جدی بر اعتماد به نفس تاثیر میگذارد.
شوره سر که با پخششدن پوستههای سفیدرنگ روی لباس فرد همراه است، میتواند این حس را به دیگران القا کند که شاید این فرد بهداشت مطلوبی ندارند. درحالی که همیشه اینگونه نیست و گاهی بهرغم رعایت بهداشت باز هم شوره ظاهر میشود که ضرورت مراجعه به متخصص و درمان لازم را میطلبد.
این مساله در مورد پوست دست و صورت نیز بهنوعی حاکم است. استرس و اضطراب زیاد در بروز تغییرات پوستی نقش دارد و با جوشهای صورت، آکنه و... همراه است که گاهی تصور خوبی در ذهن دیگران ایجاد نمیکند.
وسواس و کاهش اعتماد به نفس؛ پیامدهای احتمالی مشکلات ظاهری
بعضی از افرادی که از مشکلات پوست و مو مثل شوره سر رنج میبرند، دچار رفتارهای وسواسگونه شدهاند و دائم در حال تلاش هستند تا خود را از آنچه هستند بهتر و بیشتر نشان دهند. البته بالارفتن سطح وسواس با کاهش اعتماد بهنفس همراه است و این دو مقوله کاملا ارتباط مستقیم و دوسویه دارند.
افراد مبتلا به شوره سر باید بیش از دیگران برای رعایت بهداشت اهمیت قائل شوند اما در عمل گاهی در چرخه معیوبی میافتند. به عنوان مثال ممکن است فرد کمتر تمایل داشته باشد به آرایشگاه مراجعه کند زیرا نگرانی در مورد توصیه و نصیحتهای آرایشگر یا تصور شلختگی و ناپاکیزهبودن در دید دیگران برای وی آزاردهنده است، بنابراین سنگینی نگاه دیگران نسبت به خود را کاملا احساس میکند و این مساله ممکن است وضعیت بهداشتی را حتی بدتر کند.
مشکلات زیبایی همه ابعاد زندگی را دربرمیگیرد
باور اشتباه در مورد سرایت مشکلات پوست و مو مانند اگزما، شوره و... میتواند مانع از ارتباط رفتاری و گفتاری دیگران با فرد مبتلا شود. این مساله باعث کاهش روابط اجتماعی میشود و در مواردی مانند ازدواج، فرد متمایل به انتخاب فردی در جایگاه پایینتر از خود خواهد بود تا از عدم دریافت جواب مثبت از دیگران با جایگاه بهتر، در امان بماند.
چنین مشکلاتی در زمینه پوست و مو تقریبا در تمام جنبههای زندگی فرد مبتلا تاثیر میگذارد بهطوری که فرد حتی مجبور میشود برای دوری از نگاه دیگران، از ورزشهای گروهی و فرحبخش مانند شنا اجتناب کند. گاهی نیز برای رهایی از این مشکل به حرف افرادی گوش میدهد که هیچ تخصصی در این زمینه ندارند و انواع درمانهای خانگی و... را امتحان میکند که بر جنبههای مختلف سلامت روانی و جسمانیاش اثر خواهد داشت.
تا زمانی که فرد خود را زیبا، جذاب و دوستداشتنی نبیند، حتی در روابط زناشویی نیز احساس روانی مناسب نخواهد داشت. در این شرایط خود را انسانی بیکفایت میداند که طرف مقابل حق دارد نگاه بدی نسبت او داشته باشد. چنین وضعیتی زمینهساز سرخوردگی میشود و احساسات منفی مثل حقارت و حتی افسردگی و خشم را در او ایجاد میکند که شاید اگر دچار مشکلات پوست و مو نبود، وضعیت بهتری در زندگی کسب میکرد.
تاثیر مسائلی از این قبیل، بر اعتمادبه نفس خانمها مخصوصا در سنین نوجوانی و پیش از ازدواج بیشتر است.
فراموش نکنیم که...
چه بخواهیم و چه نخواهیم ما از نظر ظاهری مورد قضاوت قرار میگیریم؛ درحالیکه این کار واقعا اشتباه است. واقعیت زندگی این است که همه ما براساس ظاهر مورد قضاوت و مقایسه هستیم و داستان «آستین نو بخور پلو» متاسفانه یک واقعیت در جامعه است.
دکتر حسین ابراهیمیمقدم/ مشاور و استاد دانشگاه آزاد
نگاه متخصص پوست
پسوریازیس با قطع داروها عود میکند
پسوریازیس یا صدفک یا داءالصدف بیماری پوستی مزمن خودایمنی است که علایم آن به صورت تظاهرات پوستی، درگیری مفصلی، ناخن و حتی درگیری مفصل نمایان میشود. مشخصه اصلی این بیماری، پوستههای خیلی ضخیم روی پوست است که میتواند نواحی آرنج، زانو و حتی به صورت پراکنده قسمتهایی از پوست بدن را درگیر کند.
معمولا در فصل سرما و زمستان رطوبت هوا کاهش مییابد و این مساله منجر به تشدید خشکی پوست و تظاهرات پوستی بیماری میشود اما فصل گرما و آفتاب منجر به بهبود پسوریازیس میشود.
بنابراین در پاییز و زمستان به بیماران مبتلا توصیه میشود مرتب پوست بدن خود را چرب نگه دارند و اگر به عفونت پوستی شک دارند، از داروهای آنتیبیوتیک موضعی که پزشک برایشان تجویز کرده استفاده کنند. علاوه بر این عوامل محیطی متعددی از جمله استرس، قطع ناگهانی کورتون، صدمه به پوست، خشکی پوست، استعمال دخانیات و الکل و چاقی میتواند باعث تشدید بیماری و شعلهور شدن پسوریازیس شود. بنابراین بیماران باید حواسشان به این موارد باشد.
این بیماری معمولا با دارودرمانی بهبود مییابد و کنترل میشود اما به محض قطع داروها، دوباره تکرار شده و عود میکند. بارها گفته شده، پسوریازیس نوعی بیماری پوستی است که با درمان قابلکنترل است و نمیتوان آن را ریشهکن کرد.
بهترین درمان برای پسوریازیس، مصرف داروهای موضعی و مالیدنی کورتونی، داروهای سیستمیک، کپسولی از خانواده ویتامین A، داروی متاتروکسات و همچنین نوردرمانی است که منجر به کنترل این بیماری میشوند. این بیماری یک بیماری التهابی است و داروهای سرکوبگر ایمنی در درمان آن موثرند.
در ضمن استفاده از اسیدهای چرب امگا3؛ روغن زیتون، بذر کتان، گردو، ماهیهای چرب مانند ماهی آزاد، ساردین، شاهماهی، ماهی خالمخالی و ماهی تن میتواند در تسکین پسوریازیس کمککننده باشد.
دکتر امیرهوشنگ احسانی
عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران
نگاه متخصص طب ایرانی
بهبود شوره سر از منظر طب ایرانی
شوره سر یا «ابریه» پوستههای ظریف و کوچکی هستند که در سطح پوست سر ایجاد میشوند. این پوستهها در مراحل ابتدایی بیآزارند ولی میتوانند پیشرفت کرده و نواحی عمقیتر پوست را درگیر کنند و حتی باعث از بین رفتن پیاز مو شوند و در نتیجه رویش مو را مختل کنند.
علت ایجاد این بیماری بسیار مختلف است. از دیدگاه طب رایج، مهمترین علت ایجاد شوره سر فعالیت بیش از حد قارچهای فلور نرمال بدن است. از دیدگاه طب ایرانی خشک شدن پوست سر یکی از عوامل ایجاد آن است اما بسیاری از افراد با وجود داشتن پوست چرب سر خود، باز هم از شوره آن آزار میبینند.
یکی از روشهای مقابله با شوره سر بهخصوص در مواردی که خشکی آزاردهنده پوست سر وجود دارد، استفاده از روغنهای گیاهی مثل روغن گل سرخ است.
نحوه استفاده از روغن گل سرخ: 15 قطره از روغن مورد نظر را در نواحی مبتلا بریزید و کمی آن را با نوک انگشتان ماساژ دهید. این روغن باید حداقل 4 ساعت روی پوست سر بماند. بهترین کار این است که روغنمالی به کف سر 4 تا 5 ساعت قبل از حمام رفتن انجام شود. این کار را باید دو نوبت در هفته تکرار کرد.
یکی دیگر از روشهای رفع شوره سر بهخصوص در مواردی که چربی پوست سر غالب باشد، استفاده از گیاهان لعابدار مانند گل خطمی است.
نحوه استفاده از لعاب گل خطمی: گل خطمی را در آسیاب پودر کنید و یک تا دو قاشق غذاخوری از پودر آن را در یک لیوان ریخته و روی آن، تا نصف لیوان آب ولرم بریزید. مخلوط مورد نظر به مدت 4 تا 5 ساعت باید در آفتاب گذاشته شود. سپس آن را صاف کنید و لعاب حاصل را یک ساعت قبل از حمام، روی پوست سر ماساژ دهید و سپس سر را بشویید. این کار را باید 3 نوبت در هفته تکرار کرد.
دکتر لیلا شیربیگی
استادیار دانشکده طب ایرانی دانشگاه علوم پزشکی تهران