یکی از همراهان «سلامت» در پیامی به پست الکترونیک هفته‌نامه «سلامت» مشکل خود را بازگو کرده است. تاکنون در رابطه با این بیماری چند بار صحبت کرده‌ایم اما از آنجا که در خانم‌ها شایع است بیشتر میهمان‌های «میزگرد زیبایی» ما خانم بودند. این بار، یک آقا برایمان نوشته‌اند که کارمند بانک هستند و دستشان مدام در تماس با پرونده، کاغذ و پول است و ناچار به‌طور مرتب باید دستشان را بشویند و این شستشوی مرتب سبب ایجاد اگزما و بروز خارش شدید، التهاب و زخم روی پوستشان شده است. ایشان از کارشناسان «سلامت» پرسیده‌اند چطور می‌توانند از بروز این حالت پیشگیری و چه نوع کرم یا پمادی مصرف کنند. از متخصصان سلامت درباره مشکل این کارمند سوال کرده‌ایم.
سمیه مقصودعلی
نگاه متخصص پوست
اگزما از پیشگیری تا درمان
آلودگی، گرد و خاک، ذرات ریز، کاغذ و... در افراد که مرتب با پرونده، کاغذ و پول در تماس هستند می‌تواند سبب ایجاد اگزما شود. افراد حساس و مستعد اگزما باید دستکش بپوشند و اگر نپوشیدند هنگام شستشوی دست فقط از آب گرم استفاده کنند اما اگر دستشان خیلی کثیف است فقط از پن‌های مایع یا جامد کمک بگیرند. اگر با این اقدام نیز دچار درماتیت تحریکی شدند و پوست در اثر تماس با مواد بیرونی دچار التهاب شد، باید آب و چربی پوست را جبران کرد. لازم است فرد مبتلا از کرم مرطوب‌کننده حاوی ترکیبات اوسرین، وازلین، روغن‌های معدنی و کلرید سدیم و اوره کمک بگیرد. اوره جاذب آب است و رطوبت پوست را حفظ می‌کند. تعداد دفعات استفاده از کرم به شدت درماتیت بستگی دارد. گاهی یک بار و گاهی 7-6 بار در روز باید این کار را تکرار کرد.
استفاده از پماد یا کرم به نوعی محافظت ایجاد می‌کند تا آب لایه‌های زیرین از دست نرود. حتی گاهی که مشکل شدید است، لازم است روی دستی که کرم زده شده دستکش نایلونی پوشیده شود تا آب کرم تبخیر نشود.
کرم‌ها به صورت آماده و شرکتی یا ساختنی در داروخانه‌ها موجودند. پایه اصلی تمام آنها اوسرین است و در ترکیب‌های آنها از ۵ تا ۱۰ درصد اوره و 3 درصد سدیم‌کلراید و 5 درصد آب مقطر استفاده شده است. در موارد شدیدی که خارش و التهاب شدید است و پوست دچار قاچ‌خوردگی یا تاول و گاهی خونریزی می‌شود باید از کورتیزول موضعی استفاده کرد که گاهی داخل پماد ساختنی اضافه و گاهی جدا داده می‌شود. در میان کورتیزول‌ها، هیدروکورتیزون نوع ضعیف و بتامتازون نوع قوی‌تر آن است. در موارد نادر به صورت خوراکی یا تزریقی هم ترکیبات کورتون داده می‌شود. آنتی‌هیستامین برای کنترل خارش لازم است. لوسیون کالامین موضعی هم برای کاهش خارش و تسکین درد تجویز می‌شود. افرادی که مرتب دچار اگزماهای تماسی می‌شوند باید از نظر کمبود ویتامین‌ها و کم‌کاری تیرویید هم بررسی شوند. زمینه‌های ژنتیکی هم می‌تواند باعث شود پوست فردی نسبت به محرک‌ها حساس‌تر شود. در این شرایط درمان وجود ندارد و فرد باید همیشه از بروز بیماری پیشگیری کند.
دکتر محمد کریم رحیمی/ عضو هیئت‌علمی دانشگاه آزاد اسلامی
نگاه متخصص پوست
چرا پوست دچار اگزما می‌شود؟
در حالت طبیعی لایه کراتینی یا همان لایه شاخی، آب پوست را حفظ می‌کند تا خشک نشود. به هر دلیلی مثلا در اثر مواجهه پوست با مواد اسیدی، قلیایی،
گرد و خاک، زخم و... که این لایه کراتین برداشته شود، پوست آبش را از دست می‌دهد و خشک می‌شود.
وقتی پوست خشک و آسیب‌پذیر می‌شود، عوامل حساسیت‌زا از جمله ترکیب‌های صابونی، گرد و خاک، نیکل یا ترکیبات چرم، لاستیک و حتی برخی نگهدارنده‌ها و مواد عطری کرم‌ها به راحتی وارد لایه‌های درونی‌تر می‌شوند و به راحتی به سلول‌های پایین‌تر نفوذ کرده و آنها را تحریک می‌کنند. با آزاد شدن هیستامین خارش شروع می‌شود. تجمع سلول‌های ایمنی در این ناحیه باعث ایجاد ترشحات غلیظ و کاهی‌رنگ می‌شود که گاهی به اشتباه چرک خوانده می‌شود، در حالی که این ترشحات مربوط به سلول‌های ایمنی است و عفونی نیست. با این حال، باید هرچه سریع‌تر جلوی این ترشحات را گرفت زیرا اگر ادامه یابد، دفاع پوست کم شده و عفونت زردزخم، سلولیت و فولیکولیت بر آن سوار می‌شود.
دکتر سید مسعود داوودی
عضو هیئت‌علمی بقیه‌ا...(عج)
نگاه متخصص تغذیه
امگا 3 می‌تواند درمان اگزما را تسریع کند
در افرادی که مبتلا به اگزما هستند، همیشه توصیه می‌شود میزان مصرف امگا 3 را چه به صورت منابع طبیعی چه مکمل‌ها افزایش دهند. امگا 3 ضدالتهاب است و در درمان سریع اگزما نقش دارد.
غیر از امگا 3 همیشه کنار داروهایی که برای درمان بیماری‌های پوستی تجویز می‌شود، مصرف مکمل روی هم لازم است. این مکمل نقش سازنده‌ای در درمان و پیشگیری از بروز بیماری‌های پوستی دارد و به‌طور طبیعی در آجیل و گوشت یافت می‌شود. کمبود سایر ویتامین‌ها از جمله ویتامین E نقشی در بروز بیماری‌های پوستی ندارد اما تامین آن در بدن سبب شادابی پوست می‌شود.
کمبود ویتامین A یا مسمومیت آن در اثر زیاده‌روی در مصرف می‌تواند زمینه‌ساز نوعی بیماری پوستی به نام «پوست وزغی» شود که تظاهراتش با اگزما متفاوت است. کمبود ویتامین B به‌ویژه B2 نیز عوارض پوستی به صورت خشکی و ترک دارد که البته در ناحیه دور دهان و لب تظاهر پیدا می‌کند و در کسانی بیشتر دیده می‌شود که لبنیات کمتر مصرف می‌کند. افراد باید کمبود این ویتامین را جدی بگیرند. ویتامین B معمولا در حبوبات و مغزها وجود دارد.
ویتامین B2 در برخی سبزیجات، غلات و سبوس گندم وجود دارد. تمام ویتامین‏‌های گروه B محلول در آب هستند. این ویتامین برای سوخت و ساز بدن بسیار مفید است. نبود این ویتامین مشکلاتی مانند ایجاد زخم در گوشه لب، تورم زبان، اگزمای پوستی و ریزش مو ایجاد می‌کند. افراد باید کمبود این ویتامین را جدی بگیرند و با خوردن مغزها و حبوبات از فواید دریافت ویتامین بهره‌مند شوند.
دکتر میترا زراتی
عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم‌پزشکی ایران

هفته نامه سلامت-شماره607-9 بهمن 1395