در هفته‌های گذشته درباره توسعه و راه ناهمواری که در کشور ما برای تحقق آن پیموده شده با دکتر حسین ایمانی جاجرمی به گفت‌وگو نشستیم و بحث با این نتیجه‌گیری همچنان گشوده ماند که مدل توسعه ما بدون برنامه و بدون توجه به پایداری منابع و حفظ محیط‌زیستمان بوده است. به این ترتیب کشور ما از مفهوم توسعه پایدار به معنای توسعه با حفظ منابع که حدود 2 دهه قبل از سوی سازمان ملل متحد تعریف شده، فاصله بسیاری دارد. تمرکز بحث ما بر موضوع توسعه شهری ادامه یافت و اینکه بی‌برنامگی ما در زمینه توسعه تهران سبب شده به جای دشت به سوی کوه‌های شمالی شهر پیش برویم و با تخریب باغ‌ها و نابودی درختان در این منطقه، ریه پایتخت را تخریب کنیم. برج‌سازی‌های غیراصولی از سویی دیگر، جریان باد در تهران را مختل کرده و سبب افزایش تجمع آلاینده‌های هوا در شهر شده است. به علاوه، تهران جمعیتی حدود 2 برابر آنچه در برنامه‌ریزی‌های اوایل دهه 50 قرار بود پذیرا باشد، در خود جای داده است که خودش یکی دیگر از عوامل بروز بحران در محیط‌زیست پایتخت بوده است. ادامه مطلب را با ارتباط تعداد خودروها و توسعه پی می‌گیریم:
اصولا تعداد خودروهای شهر با توسعه آن چه ارتباطی دارد؟
باورهای ما درباره توسعه بعد از ورود مفهوم توسعه پایدار دگرگون شده است. امروز ساختن برج‌های بلند و بزرگراه‌های متعدد و افزایش تعداد خودروها دیگر ملاک توسعه نیست. لازم نیست کارشناس باشید تا بفهمید بزرگراه‌ها و پارکینگ‌هایی که می‌سازیم هر قدر هم که زیاد باشند به سرعت از خودروهای رو به ازدیاد ما پر می‌شوند. مثلا در دهه 1970 میلادی نیویورک شهرداری داشت که با صراحت می‌گفت، «برای ساختن بزرگراه اگر لازم باشد، راهم را با تبر بین کوه‌ها و جنگل‌ها باز می‌کنم.» در همان دوره او بود که بزرگراه‌های متعددی در شهر نیویورک ساخته شد. در همان زمان مقاومت‌های زیاد از سوی مردم و سازمان‌های غیردولتی توانست روند ساخت و ساز را تا حد زیادی مهار کند. امروز اما، کارشناسان توسعه عقیده دارند، چاره کار گسترش بزرگراه‌ها و برج‌های عظیم نیستند. در یک مفهوم کلی و در شکل پیشرفته، توسعه پایدار توسعه بدون خودرو است. برای تحقق این هدف چند راه در نظر گرفته شده است؛ اول اینکه دیگر فاصله بین محل زندگی و کار نباید مساله کم‌اهمیتی در زندگی محسوب شود. کارشناسان می‌گویند شهرها باید طوری برنامه‌ریزی و طراحی شوند که فاصله محل کار و زندگی تا حد ممکن کم شود و از سوی دیگر، وسایل نقلیه عمومی و فرهنگ استفاده از آن باید آنقدر گسترش یابد که مردم ترجیح دهند به جای وسایل نقلیه شخصی با وسایل نقلیه عمومی سفر کنند. گذشته از موضوع آلودگی و تخریب، گسترش بی‌رویه شهرها صمیمیت بین ساکنان را کمرنگ کرده و باعث دوری آنها از یکدیگر و کاهش سرمایه اجتماعی به معنای شبکه‌هایی با احترام و اعتماد متقابل اجتماعی می‌شود.
دکتر حسین ایمانی
رئیس موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی و استادیار دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران

هفته نامه سلامت-شماره607-9 بهمن 1395