کاهش سن پوکی استخوان
آخرین مطالعه کشوری که برای تعیین وضعیت ریزمغذیها میان گروههای مختلف سنی انجام شده نشان میدهد، 90 درصد مردم کمبود دریافت کلسیم دارند و 86 درصد خانمهای باردار، 76 درصد نوجوانان و کودکان و 62 درصد میانسالان، کمبود ویتامین D دارند. دکتر زهرا عبداللهی، رئیس دفتر بهبود تغذیه جامعه در گفتوگو با «سلامت» توضیح میدهد: «کمبود دریافت کلسیم در درازمدت باعث ابتلا به پوکی استخوان میشود و کمبود ویتامین D نیز در افزایش شیوع بیماری نقش دارد.» به گفته رئیس دفتر بهبود تغذیه، ایرانیها روزانه 190 گرم شیر و لبنیات مصرف میکنند، در حالی که مقدار توصیهشده، 250 گرم در روز است و با کاهش مصرف لبنیات، تراکم استخوانی کم و سن بروز پوکی استخوان پایین میآید؛ بهگونهای که در حال حاضر سن پوکی استخوان در کشور ما به 30 سال رسیده است. نکته مهمی که دکتر عبداللهی به آن تاکید دارد، پایین آمدن سرانه مصرف لبنیات در سالهای اخیر است: «بعد از هدفمندی یارانهها و افزایش قیمت شیر و لبنیات، سهم لبنیات در سبد مطلوب غذایی مردم کم شد و بررسیهای ما نشان میدهد از آن زمان 37 درصد خرید لبنیات کم شده است. ما اعتقاد داریم آموزش و فرهنگسازی برای مردم مهم است ولی باید قیمت لبنیات منطقی شود تا مردم آن را در سبد غذایی خود جای دهند. درحقیقت، زمانی که قیمت شیر و ماست بالاست، دهکهای پایین جامعه، لبنیات را از سبد غذایی خود حذف میکنند.»
متاسفانه نوشابه ارزانترین نوشیدنی در ایران است
42 لیتر در سال سرانه مصرف نوشابه در کشور ماست. این در حالی است که نوشابه یک ماده آسیبرسان محسوب میشود و باید به آن مالیات تعلق بگیرد و یک نوشیدنی گران باشد. آنطور که دکتر عبداللهی شرح میدهد نوشابه در ابتلا به پوکی استخوان نیز نقش دارد: «ما اعتقاد داریم قیمت لبنیات باید آنقدر پایین باشد که همه مردم بتوانند آن را در سبد غذایی خود قرار دهند. با این کار از هزینههای ناشی از شکستگیهای نشاتگرفته از پوکی استخوان نیز جلوگیری میشود. علاوه بر این، راهکار دیگر برای دریافت کافی کلسیم و ویتامین D این است که مردم شیر غنیشده مصرف کنند و برای تحقق این هدف باید از صنایع حمایت شود تا قیمت شیر بالا نرود.» رئیس دفتر بهبود تغذیه وزارت بهداشت به این نکته هم اشاره میکند که وزارت بهداشت مداخلاتش را برای پیشگیری از پوکی استخوان شروع کرده و از سال 93، دختران و پسران دبیرستانی ماهی یک مکمل ویتامین D 50 هزار واحدی دریافت میکنند و در سیستم شبکه نیز خانمهای باردار، جوانان، نوجوانان و میانسالان میتوانند مکمل دریافت کنند.
در هر ساعت 6استخوان لگن در ایران میشکند. شکستگی، یکی از مهمترین عوارض پوکی استخوان است؛ خصوصا در 3 ناحیه لگن، ستون فقرات و مچ دست. البته شکستگی لگن مهمترین نوع شکستگی از نظر مرگومیر و هزینههای درمانی است، به طوری که از هر 4 شکستگی لگن خطر مرگ در 1 نفر وجود دارد.
دکتر ژیلا مقبولی، معاون پژوهشی مرکز تحقیقات پوکی استخوان در گفتوگو با «سلامت» در مورد وضعیت ایران بین کشورهای منطقه در زمینه پوکی استخوان میگوید:
«بین کشورهای منطقه از معدود کشورهایی هستیم که برآوردی از کمبود ویتامین D و شیوع پوکی استخوان داریم.
برآورد شده که 5/12 درصد بار بیماری ناشی از شکستگی لگن در منطقه خاورمیانه منتسب به ایران است.
پیشبینی میشود با افزایش امید به زندگی در ایران و افزایش جمعیت بالای 50 سال کشور، ارقام ذکرشده در 30 سال آینده رشدی در حد 5/1 برابر داشته باشند.» دکتر مقبولی با بیان اینکه محورهای مقابله با این بیماری شامل پیشگیری، بیماریابی و درمان است، تاکید میکند:
«در زمینه پیشگیری مهمترین عوامل شامل عوامل تغذیهای، ورزش و شیوه زندگی سالم است و تاکید زیادی بر مصرف ویتامین D و کلسیم شده است. پژوهشگاه علوم غدد با همکاری بنیاد بینالمللی پوکی استخوان و سازمان بهداشت جهانی از 14 سال پیش تاکنون اقداماتی انجام داده، از جمله برگزاری هر ساله روز جهانی استئوپروز.
ضرورت غنیسازی شیر با ویتامین D
فرهنگسازی از طریق مصاحبهها و مقالات ترویجی، همکاری با شبکههای بهداشتی و شبکههای اجتماعی در ترویج شیوه زندگی سالم از دیگر اقدامات ما برای پیشگیری از پوکی استخوان بوده است. معاون پژوهشی مرکز تحقیقات پوکی استخوان اقدامات انجامشده برای کاهش شیوع پوکی استخوان را مفید ارزیابی میکند و میافزاید: «در مطالعه روی نوجوانان، مصرف کلسیم از حدود 60 درصد میزان مورد نیاز به 75 درصد افزایش یافته و افزایش معنیداری در مصرف شیر بین نوجوانان 18-14 سال دیده میشود. از طرفی، کلسیم دریافتی از دوغ از سال 1380 تا سال 1392، 3 برابر شده است.» به گفته دکتر مقبولی، آلودگی هوا خصوصا در شهرهای بزرگ و تهران معضل بزرگی است که با کمبود شدیدتر ویتامین D و پوکی استخوان هم همراه بوده است.
اولین عامل ناتوانی در مردان بالای 40سال، پوکی استخوان است
سالهای از دست رفته عمر که با ناتوانی سپری میشود، شاخص بهداشتی است که در کشور ما نشان میدهد مهمترین عامل و اولین عاملی که در مردان بالای 40 سال، باعث ناتوانی میشود، پوکی استخوان است. رئیس مرکز مدیریت بیماریهای غیرواگیر وزارت بهداشت در گفتوگو با «سلامت» با بیان این آمار، اهمیت پیشگیری از پوکی استخوان را تشریح میکند: «تخمین زده میشود در سنین بالای 50 سال، 22 درصد زنان و 11 درصد مردان دچار پوکی استخوان هستند که خودش میتواند زمینهساز شکستگی استخوانی باشد. علاوه بر این، در زمینه بیماریهای غیرواگیر از نظر ناتوانی مهمترین بیماری است و در سنین پایینتر از میانسالی بعد از بیماریهای روانی، دومین عامل ناتوانی است، بنابراین لازم است سیستم ارزیابی برای مقابله، آموزش و فرهنگسازی در برابر این بیماری را داشته باشیم.» دکتر احمد کوشا با بیان اینکه زمینه ایجاد پوکی استخوان از کودکی شروع میشود، تاکید میکند: «اگر بخواهیم با پوکی استخوان مقابله کنیم ابتدا باید شیوه زندگی مردم را اصلاح کنیم زیرا بیتحرکی، مصرف سیگار، تغذیه نامناسب و نخوردن لبنیات، نقش زیادی در ابتلا به پوکی استخوان دارد. به موازات آن باید خدمات مراقبتی در نظام سلامت ایجاد کنیم.» وی در ادامه از طرحی میگوید که براساس آن مشخص میشود هر فرد در 10 سال آینده چه میزان احتمال دارد به پوکی استخوان مبتلا شود: «ابزاری طراحی شده که در دنیا نیز از این شاخص استفاده میشد ولی هماکنون ما آن شاخص را بهصورت بومی درآوردیم و با کمک نمایه توده بدن و سوالاتی که در مورد سن، جنس، مصرف سیگار، الکل و سابقه فامیلی شکستگیها پرسیده میشود، نمرههای به دست آمده نشان میدهد هر فرد چه میزان امکان دارد طی 10 سال آینده به پوکی استخوان مبتلا شود.» دکتر کوشا توضیح میدهد: «این اقدام هنوز اجرایی نشده و فقط ابزار آن بومی شده و بعد از اینکه امکاناتش فراهم شد در همه مراکز بهداشتی و درمانی اجرایی خواهد شد.»
مهدیه آقازمانی
هفته نامه سلامت-شماره607-9 بهمن 1395