آشنایی با پریبیوتیکها
هفته نامه سلامت | اخبار صفحه ۲۷ | 06 مرداد 1397 | لینک خبر: salamat.ir/d11451
دانشمندان و متخصصان تغذیه معتقدند با توجه به زندگی ماشینی و تغییرات روند تغذیهای مردم در سرتاسر جهان، امروزه بهترین روش برای حفظ و بهبود سلامت جامعه استفاده از محصولات غذایی فراسودمند است. خواص اینگونه محصولات و از طرف دیگر آگاهی بیشتر مصرفکنندگان باعث شده تولید این نوع محصولات روزبهروز افزایش یابد. روزانه دامنه وسیعی از محصولات فراسودمند در سرتاسر جهان تولید و مصرف میشوند که از آن جمله میتوان به محصولات دارای ترکیبات پروبیوتیک، پریبیوتیک و انواع فیبرها و... اشاره کرد. با توجه به کمتر شناختهشده بودن ترکیبات پریبیوتیک و شباهت اسمی با پروبیوتیکها، در مقاله پیش رو به صورت مختصر به ویژگیهای این دو ترکیب و تفاوت آنها خواهیم پرداخت. پروبیوتیکها باکتریهای زنده مفیدی هستند که به صورت طبیعی از آغاز تولد در سیستم گوارش انسان وجود دارند.
در حال حاضر محصولات متعددی با نام «پروبیوتیک» در بازار ایران وجود دارند که حاوی مقادیر مشخصی باکتریهای پروبیوتیک هستند تا به این طریق بتوانند باکتریهای سیستم گوارش را تقویت و تاثیرات سلامتبخش خود را ایجاد کنند. این باکتریها در مقابل شرایط محیطی حساس هستند و رشد و تکثیر آنها شدیدا تحت تاثیر قرار خواهد گرفت. به همین دلیل رعایت شرایط نگهداری از نکات حائز اهمیت در مصرف این محصولات است.
پریبیوتیکها مانند پروبیوتیکها حد فاصل بین غذا و دارو عمل میکنند. در سال 2016 میلادی واژه پریبیوتیک به این صورت تعریف شد؛ سوبسترایی که به طور انتخابی توسط فلور میکروبی روده مصرف میشوند و فواید سلامتبخش از خود نشان میدهند. اداره ایمنی مواد غذایی اروپا، محصولات پریبیوتیک را از فیبرهای رژیمی متمایز کرده که با توجه به قوانین EFSA ادعاهای سلامت و تاثیر فیزیولوژیک در ارتباط با افزایش باکتریهای مفید روده فقط مختص پریبیوتیکهاست.
پریبیوتیکها ترکیباتی برپایه کربوهیدرات و غیرقابلهضم توسط انسان هستند و صرفا توسط باکتریهای مفید در سیستم گوارش هضم میشوند و منجر به بهبود رشد آنها خواهندشد.
ترکیبات پریبیوتیک با تاثیر بر دامنه وسیعی از باکتریهای مفید سیستم گوارش، تاثیر به مراتب بیشتر و بهتری بر افزایش جمعیت آنها و درنتیجه بهبود سلامت فرد خواهد داشت. مصرف یک محصول پریبیوتیک باعث کاهش باکتریهای بیماریزا در سیستم گوارش میشود، به جذب بهتر مواد معدنی و ویتامینها کمک میکند و با این مکانیسم سلامت فرد مصرفکننده را بهبود میبخشد. این ترکیب خواص منحصر به فرد دیگری نیز دارد که میتوان از آن جمله به تنظیم سرعت حرکت مواد در دستگاه گوارش اشاره کرد.
پریبیوتیکها از نظر قدرت و خواص به ترتیب به گروههای مختلف گاالکتوفروکتوز، بتاگاالکتانها و فروکتواولیگوساکاریدها و... تقسیم میشوند که هر کدام از منابع مختلفی استخراج یا ساخته شدهاند. به طور مثال گاالکتوفروکتوز یا الکتولوز طی فرایند حرارتی و از ایزومریزاسیون شیر تولید میشود، شیرینی آن معادل 10 درصد شکر است و در عین حال جذب بدن نمیشود و مستقیم روی باکتریهای مفید دستگاه گوارش موثر واقع میشود و به رشد آنها کمک میکند و باعث تقویت سیستم ایمنی فرد خواهدشد.
عملکرد کلی سایر ترکیبات پریبیوتیک مشابه عملکرد گاالکتوفروکتوز و تفاوت در منشاء ترکیب، قدرت و گونههای مختلف باکتریهای تحت تاثیر این ترکیبات است. ترکیبات پریبیوتیک به خوبی کنار ترکیبات پروبیوتیک قابلمصرف هستند و محصولات بسیار مفید سین بیوتیک ایجاد خواهند کرد.
امید است با افزودن ترکیبات پریبیوتیک از جمله گاالکتوفروکتوز و اولیگوساکاریدها به محصولات غذایی در صنایع مختلف لبنی، اسنکها، غذاهای رژیمی و حتی محصولاتی مانند پاستیلها که بهویژه مورد مصرف کودکان هستند، با تولید غذاهای فراسودمند جامعهای سالمتر داشته باشیم.
رویا رضاپور
کارشناس ارشد صنایع غذایی