نیمهپنهان قندهای مصنوعی
هفته نامه سلامت | اخبار صفحه ۲۰ | 30 تیر 1397 | لینک خبر: salamat.ir/d11360
نشسته و خیلی راحت کنار ما شیرینی میخورد. هر جرعه چایش را نیز با چند قند مخصوص که همراهش آورده، مینوشد. بارها دستش نوشابه هم دیدهام. طاقت نمیآورم. میپرسم: «مگه دیابت نداری؟ مگه نباید وزن کم کنی و رژیم غذایی داشته باشی؟ چرا اینقدر قند میخوری؟ نوشابه هم که برات سمه.» میخندد و میگوید: «نه، دیگه سم نیست. خیالت راحت. نوشابه رژیمی میخرم که قند خاصی داره که بهش میگن قند مصنوعی. قندخونمو بالا نمیبره. اصلا دکترم گفته میتونی از این قند و شکرهای رژیمی با چای و قهوهات بخوری. دیگه نه غصه پرهیز دیابتی دارم، نه با هر تیکه قند و هر جرعه نوشابه دلم شور کالری و قند اضافه رو میزنه.» خیلی از ما بین اطرافیانمان چنین کسانی را دیدهایم و درباره قندهای مصنوعی و به اصطلاح رژیمی و محصولاتی مثل مربا، نوشابه و آدامس که با آنها درست میشود، شنیدهایم. شاید هم وسوسه شده باشیم که با انتخاب این مواد غذایی رژیمی از عذاب وجدان خوردن قند و نوشابه نجات پیدا کنیم اما این قندهای مصنوعی واقعا بیضرر نیستند و تفکرات اشتباهی درباره آنها وجود دارد؟! در «دیدهبان تغذیه» این هفته، از دیدگاه متخصصان به این موضوع پرداختهایم.
زهراسادات صفوی
قندهای مصنوعی را نباید دائم مصرف کرد
شیرینیهای مصنوعی با توجه به اینکه کالری ندارند و قندخون را بالا نمیبرند، مورد توجه قرار گرفتهاند، مثلا یک نوشابه کوچک کولادار که در حد 330 سیسی است، 10 قاشق چایخوری شکر دارد که معادل 150 کیلوکالری میشود، در حالی که در نوشابههای رژیمی، این کالری وجود ندارد.
با توجه به این ویژگی، بیشتر افرادی که میخواهند وزنشان کم شود و مبتلایان به دیابت، فراوردههایی مانند انواع شیرینیها، نانهای شیرین، نوشابهها و دیگر نوشیدنیهایی که با این قندهای مصنوعی درست شدهاند، مصرف میکنند، در حالی که استفاده طولانیمدت و زیاد این شیرینکنندهها اثرهای سوء بر سلامت دارد بنابراین این تفکر که قند این مواد غذایی جذب نمیشود و کالری ندارد پس مجاز هستیم هر چقدر دلمان خواست از آنها مصرف کنیم، اشتباه است.
انجمن قلب و انجمن دیابت آمریکا نیز توصیه میکنند در مصرف شیرینکنندههای مصنوعی برای مبارزه با چاقی، نشانگان متابولیک و دیابت نوع2 احتیاط شود چون همه این بیماریها عوامل خطر بیماریهای قلبی- عروقی هستند. وقتی میگوییم «احتیاط» منظورمان مصرف هر از گاهی است، نه مصرف روتین و مداوم؛ یعنی مصرف گهگدار مواد غذایی حاوی قندهای مصنوعی برای کم کردن کالری دریافتی اشکال ندارد ولی مصرف مداوم آنها سلامت انسان را به خطر میاندازد. در ادامه به 7 مورد از خطرهای مصرف مداوم شیرینکنندههای مصنوعی و علت اینکه چرا باید آنها را کنار بگذاریم، میپردازم.
1. درصد شیرینی بالا: درصد شیرینی قندهای مصنوعی بسیار بالاست و آستانه حس چشایی را برای حس طعم مواد شیرین بسیار بالا میبرد. بین این شیرینکنندهها، درصد شیرینی آسپارتام که از انواع دیگر کمتر است، 180 برابر، ساخارین300 برابر، سوکرالوز 600 برابر و درصد شیرینی نئوتامین 8 هزار برابر قند و شکر است. البته چگونگی پاسخ بدن انسان و مغز به مصرف این مواد بسیار پیچیده است.
2. اثر سرطانزا در موشهای آزمایشگاهی: نتایج آزمایش و تحقیقات روی موشهای آزمایشگاهی نشان داده مصرف طولانیمدت شیرینکنندههای مصنوعی باعث ابتلای این حیوانات به سرطان مثانه میشود اما مطالعات انسانی در این باره هنوز کافی نیست و به همین دلیل نمیتوان قضاوت دقیقی درباره این تاثیر در انسان داشت اما اثر سرطانزایی در حیوانات به اثبات رسیده، بنابراین بر «محدودیت مصرف» در انسان تاکید میشود.
3. افزایش احتمال ابتلا به نشانگان متابولیک: مصرف روزانه نوشابههای رژیمی، 36 درصد خطر ابتلا به نشانگان متابولیک و 67 درصد خطر ابتلا به دیابت نوع2 را افزایش میدهد. نشانگان متابولیک مجموعهای از علائم شامل افزایش همزمان فشارخون، قندخون، چربی بدن مخصوصا در دور کمر و شکم و کلسترول غیرطبیعی خون است و باعث بالا رفتن احتمال ابتلا به بیماریهای قلبی - عروقی و سکته میشود.
نتایج مطالعاتی که درباره خطر ابتلا به نشانگان متابولیک انجام شده، نشان داده این خطر در مصرفکنندههای نوشابههای غیررژیمی در مقایسه با مصرفکنندگان نوشابههای رژیمی یکسان است؛ یعنی آن افزایش خطر 36 درصدی در مقایسه با کسانی بود که نوشابه مصرف نمیکردند و این اثر مساوی در کسانی است که نوشابه رژیمی و غیررژیمی استفاده کرده بودند.
4. افزایش احتمال ابتلا به دیابت نوع2: نتایج مطالعات نشان داده، خطر ابتلا به دیابت در کسانی که به مقدار زیاد محصولات رژیمی استفاده میکردند، 2 برابر بیشتر از کسانی است که این محصولات را مصرف نمیکنند اما احتمال این خطر در کسانی که محصولات حاوی قند غیررژیمی و رژیمی مصرف میکردند، یکسان بود. پس چه نوشابه رژیمی بنوشیم، چه غیررژیمی، احتمال ابتلای ما به دیابت نوع2 یکسان است و توصیه برخی متخصصان به بیماران دیابتی که از قندهای رژیمی استفاده کنند، کاملا اشتباه است. به جای آن باید به بیماران سفارش شود به متخصص تغذیه مراجعه کنند تا کالری دریافتیشان تنظیم شود. در غیر این صورت، بیمار با خیال بیضرر بودن شیرینکنندههای رژیمی مدام از آنها استفاده میکند، قندش بالا میرود، پزشک در هر ویزیت دوز دارو را بالا میبرد و درنهایت عوارض خطرناک ابتلا به دیابت گریبانگیر فرد مبتلا میشود. اگر بیمار خیلی به خوراکیهای شیرین علاقه دارد، مصرف هر از گاهی آنها اشکال ندارد اما لازم است بدانیم مواد شیرین جزو مواد مغذی روزانه و لازم نیست و توصیه سازمان جهانی بهداشت برای مصرف مواد قندی در روز، از صفر تا 15 درصد کالری دریافتی است؛ یعنی اگر اصلا مصرف نشوند هم هیچ مشکلی برای بدن ایجاد نمیشود.
5. پرفشاری خون: محققان دریافتهاند در خانمهایی که روزانه دو بطری نوشابه یا بیشتر مینوشند؛ چه رژیمی باشد و چه غیررژیمی، خطر ابتلا به پرفشاری خون و مشکلات عروقی مانند سکته بالاست.
6. کنار گذاشتن مصرف مواد سالم و مغذی: برای بررسی علت و مکانیسمهایی که باعث میشوند فرد با مصرف شیرینکنندههای مصنوعی دچار مشکلاتی مانند افزایش وزن، نشانگان متابولیک و بیماری قلبی- عروقی و دیابت نوع2 شود و درباره بدن انسان و پاسخ مغز به مصرف این مواد، مطالعاتی انجام گرفته است. البته نحوه پاسخ مغز بسیار پیچیده است اما نتایج مطالعهها نشان داده تحریک زیاد گیرندههای شکر و قند با مصرف این نوع مواد، ممکن است آستانه درک طعمها را محدود کند، به طوری که افرادی که به طور مداوم قندهای مصنوعی مصرف میکنند، ممکن است به مصرف مواد غذایی با شیرینی طبیعی مثل میوهها بیرغبت شوند چون آستانه چشاییشان بسیار بالا رفته و میوه به اندازه کافی برایشان شیرین نیست. حتی غذاهای غیرشیرین مثل سبزیها را که مفید و سرشار از آنتیاکسیدان، مواد معدنی و فیبر هستند، کنار میگذارند چون به نظرشان کاملا بیمزه میرسد بنابراین مواد مغذی و سالم لازم کمتر مصرف میکنند و سلامتشان به خطر میافتد.
7. اعتیاد: افرادی که مواد غذایی حاوی قندهای مصنوعی زیاد مصرف میکنند، اشتیاق و رغبت بیشتری برای مصرف مواد شیرین پیدا میکنند. در مطالعاتی که درباره اعتیاد به مواد شیرین روی حیوانات انجام شد، به موشهایی که به کوکائین معتاد بودند، بین مصرف کوکائین تزریقی و ساخارین خوراکی حق انتخاب دادند. نتیجه آزمایش این بود که موشها ساخارین را انتخاب کردند. پس قندهای مصنوعی اعتیادآور هم هستند و کنار گذاشتن آنها اصلا آسان نیست.
در واقع، مصرف این نوع مواد با پاسخهای یادگیری و توانایی عادی بدن برای تنظیم گلوکز یا قند و انرژی دریافتی و ایجاد توازن داخلی، تداخل دارد. مصرف مکرر آنها اثرهای حسی ذاتی و طبیعی و متابولیسم را مختل میکند و الگوی فعالسازی در مرکز درک طعم لذیذ در مغز در پاسخ به طعم شیرین تغییر خواهد کرد و ممکن است بعدها این مواد هم برای ارضای حس شیرینی کافی نباشد و فرد برای احساس رضایت، به مصرف مواد شیرین و شیرینتر روبیاورد.
نتایج مطالعات آزمایشگاهی دیگر روی حیوانات نشان داده مصرف شیرینکنندههای مصنوعی، پاسخ فیزیولوژیک بدن آنها به طعم شیرین را تغییر میدهد و باعث افراط در مصرف غذاهایی با طعم شیرین و افزایش وزن میشود.
نکته آخر
با مرور آثار مخرب سلامت با مصرف طولانیمدت شیرینکنندههای مصنوعی، به این نتیجه میرسیم که بههیچ وجه نباید و نمیتوان این مواد را آزادانه و به مقدار دلخواه مصرف کرد و مصرفشان باید کاملا محدود و هرازگاهی باشد. بهتر است افرادی که رژیم غذایی یا دیابت دارند، منابع قندی رژیم غذایی خود را از منابع طبیعی در حد محدود دریافت کنند؛ مثلا روزانه 4-3 خرما یا 3 قاشق مرباخوری عسل یا 3 قاشق غذاخوری شکر یا 2 قاشق غذاخوری توت یا کشمش در فواصل زمانی روز (و نه یکجا) بخورند.
دکتر خدیجه رحمانی
متخصص تغذیه، عضو هیاتعلمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی
این قندها، کربوهیدرات نیستند!
مواد و ترکیبهای شیمیاییای وجود دارد که به نام «قند مصنوعی»، «سنتزی» یا «شبه قند» میشناسیم اما در واقع از لحاظ شیمیایی و فرمولی، این مواد «قند» و کربوهیدرات نیستند و هیچ کالریای ندارند. این قندها مانند آسپارتام، ساخارین سدیم، زایلیتول و ... در بدن انسان هضم و جذب نمیشوند ولی مزه آنها در دهان ما شیرین است.
این مواد نوعی شیرینکننده محسوب میشوند؛ شیرینی دارند اما کالری و ارزش تغذیهای ندارند بنابراین مربا، نوشابه، آبمیوه و... را برای کسانی که میخواهند رژیم بگیرند یا بیماریهایی مثل دیابت دارند، با این قندهای مصنوعی یا شبه قند درست میکنند یا به آنها میگویند چای و قهوه را با این نوع قندها شیرین کنید.
سازمانهای مسوول بررسی سلامت محصولات غذایی و دارویی مثل سازمان غذا و داروی آمریکا و سازمانهای اروپایی، روی قندهای مصنوعی آزمایشهایی انجام داده و تاثیر آنها را روی حیوانات بررسی کردهاند که نتایج آنها نشان داده مصرف این قندها مشکل چندانی ندارد اما برخی محققان معتقدند ممکن است مصرف طولانیمدت قندهای مصنوعی آثار جانبی مانند حساسیت و حتی ابتلا به سرطان در پی داشته باشد.
با توجه به این نکات، مصرف نوشابهها، آبمیوهها و مرباها و... رژیمی برای افراد مبتلا به دیابت یا خیلی چاق بهتر از انواع معمولی است اما به هیچوجه نباید در مصرف آن زیادهروی کنند.
دکتر محمدحسین عزیزی
رئیس انجمن علوم و صنایع غذایی ایران
مصرف این قندها، 500 کیلوکالری از انرژی دریافتی میکاهد
شیرینکنندههای مصنوعی در حقیقت مواد شیمیایی و صنعتی هستند که فقط از نظر حس چشایی، شیرین به نظر میرسند. این مواد بهعنوان شیرینکننده عمل میکنند و در مادهای که به آن اضافه شدهاند، باعث ایجاد طعم شیرین میشوند. در واقع، این مواد قند به معنی عمومی نیستند. انسان به علت ذائقه طبیعی، میل به مصرف مواد شیرین دارد و با توجه به اینکه تمام مواد قندی دارای انرژی هستند، مصرف آنها باعث افزایش دریافت انرژی و اضافه وزن میشود. علاوه بر این، مضرات دیگری مانند پوسیدگی دندان، افزایش مقاومت به انسولین، ایجاد کبد چرب و ... بر اثر مصرف بیرویه مواد شیرین قندی به اثبات رسیده اما ویژگی اصلی شیرینکنندههای مصنوعی، بدون انرژی بودن آنهاست. در حقیقت این مواد طعم شیرین را بدون داشتن هیچگونه کالریای ایجاد میکنند. در حال حاضر شیرینکنندههای مختلفی مانند آسپارتام، ساخارین، نئوتام، سوربیتول، زایلیتول، مانیتول، آسهسولفام، سوکرالوز، سیکلامات و ... در حال تولید و استفاده در صنایع دارویی و خوراکی بهخصوص محصولات رژیمی هستند. هر کدام از این محصولات قدرت شیرینکنندگی متفاوتی نسبت به دیگری دارد که در جدول آمده است.
نام قند درصد شیرینی در مقایسه با ساکارز
سیکلامات 30
آسپارتام 180
آسه سولفام 200
اِستِویا 300
ساخارین 300
سوکرالوز 600
نئوتامین 8000
اصولا پیش از اینکه موادی که با سلامت انسان در ارتباط هستند، استفاده شوند، چند مرحله آزمایش و مطالعه روی آنها انجام میشود سپس وارد چرخه تولید مواد غذایی میشوند. بعد از ورود به چرخه مواد غذایی نیز این تحقیقات ادامه پیدا میکند. در مورد قندهای مصنوعی هم این مراحل طی شده است. مثلا در مطالعات به این نتیجه رسیدهاند که قند مصنوعی سیکلامات برای انسان مضر است، درنتیجه مصرف آن ممنوع شده یا در مورد ساخارین ابتدا عنوان شده بود که احتمالا باعث سرطان میشود و ممنوع شده بود ولی پس از تحقیقات، به این نتیجه رسیدهاند که خطری برای سلامت ایجاد نمیکند و میتوان از آن استفاده کرد.
شیرینکننده مقدار مصرف قابل قبول به ازای کیلوگرم وزن بدن
آسپارتام 50 میلیگرم
ساخارین 5 میلیگرم
آسه سولفام 15 میلیگرم
سوکرالوز 5 میلیگرم
مقدار قابلمصرفی که برای هر کدام از شیرینکنندههای مصنوعی تعیین شده است، شاید در نگاه اول نشاندهنده ایمن بودن مصرف آنها باشد، اما باید در نظر گرفت که:
1) در حال حاضر مواد غذایی صنعتی مختلفی از این مواد استفاده میکنند و تجمیع مصرف همه آنها ممکن است دوز مصرفی را بالاتر ببرد.
2) تحقیقات در این زمینه همچنان تکمیل نشده است و اطمینان زیادی از ایمن بودن یا نبودن آنها در دست نیست.
3) مصرف نکردن این مواد برای گروههای پرخطر مثل خانمهای باردار و شیرده توصیه میشود.
خیلی از مردم فکر میکنند به این قندها رژیمی میگویند، پس مصرف مواد غذایی حاوی آنها محدودیتی ندارد و با خیال راحت میتوانند آنها را مصرف کنند. نتایج مطالعات نشان دادهاند استفاده از این مواد به جای قند طبیعی که حاوی انرژی است، میتواند تا 500 کیلوکالری از دریافت انرژی افراد بکاهد که باعث پیشگیری از افزایش وزن میشود ولی کنار آن، همانطور که اشاره شد، باید در مصرف احتیاط کرد.
مصرف این قندها، 500 کیلوکالری از انرژی دریافتی میکاهد
نشسته و خیلی راحت کنار ما شیرینی میخورد. هر جرعه چایش را نیز با چند قند مخصوص که همراهش آورده، مینوشد. بارها دستش نوشابه هم دیدهام. طاقت نمیآورم. میپرسم: «مگه دیابت نداری؟ مگه نباید وزن کم کنی و رژیم غذایی داشته باشی؟ چرا اینقدر قند میخوری؟ نوشابه هم که برات سمه.» میخندد و میگوید: «نه، دیگه سم نیست. خیالت راحت. نوشابه رژیمی میخرم که قند خاصی داره که بهش میگن قند مصنوعی. قندخونمو بالا نمیبره. اصلا دکترم گفته میتونی از این قند و شکرهای رژیمی با چای و قهوهات بخوری. دیگه نه غصه پرهیز دیابتی دارم، نه با هر تیکه قند و هر جرعه نوشابه دلم شور کالری و قند اضافه رو میزنه.» خیلی از ما بین اطرافیانمان چنین کسانی را دیدهایم و درباره قندهای مصنوعی و به اصطلاح رژیمی و محصولاتی مثل مربا، نوشابه و آدامس که با آنها درست میشود، شنیدهایم. شاید هم وسوسه شده باشیم که با انتخاب این مواد غذایی رژیمی از عذاب وجدان خوردن قند و نوشابه نجات پیدا کنیم اما این قندهای مصنوعی واقعا بیضرر نیستند و تفکرات اشتباهی درباره آنها وجود دارد؟! در «دیدهبان تغذیه» این هفته، از دیدگاه متخصصان به این موضوع پرداختهایم.
زهراسادات صفوی
قندهای مصنوعی را نباید دائم مصرف کرد
شیرینیهای مصنوعی با توجه به اینکه کالری ندارند و قندخون را بالا نمیبرند، مورد توجه قرار گرفتهاند، مثلا یک نوشابه کوچک کولادار که در حد 330 سیسی است، 10 قاشق چایخوری شکر دارد که معادل 150 کیلوکالری میشود، در حالی که در نوشابههای رژیمی، این کالری وجود ندارد.
با توجه به این ویژگی، بیشتر افرادی که میخواهند وزنشان کم شود و مبتلایان به دیابت، فراوردههایی مانند انواع شیرینیها، نانهای شیرین، نوشابهها و دیگر نوشیدنیهایی که با این قندهای مصنوعی درست شدهاند، مصرف میکنند، در حالی که استفاده طولانیمدت و زیاد این شیرینکنندهها اثرهای سوء بر سلامت دارد بنابراین این تفکر که قند این مواد غذایی جذب نمیشود و کالری ندارد پس مجاز هستیم هر چقدر دلمان خواست از آنها مصرف کنیم، اشتباه است.
انجمن قلب و انجمن دیابت آمریکا نیز توصیه میکنند در مصرف شیرینکنندههای مصنوعی برای مبارزه با چاقی، نشانگان متابولیک و دیابت نوع2 احتیاط شود چون همه این بیماریها عوامل خطر بیماریهای قلبی- عروقی هستند. وقتی میگوییم «احتیاط» منظورمان مصرف هر از گاهی است، نه مصرف روتین و مداوم؛ یعنی مصرف گهگدار مواد غذایی حاوی قندهای مصنوعی برای کم کردن کالری دریافتی اشکال ندارد ولی مصرف مداوم آنها سلامت انسان را به خطر میاندازد. در ادامه به 7 مورد از خطرهای مصرف مداوم شیرینکنندههای مصنوعی و علت اینکه چرا باید آنها را کنار بگذاریم، میپردازم.
1. درصد شیرینی بالا: درصد شیرینی قندهای مصنوعی بسیار بالاست و آستانه حس چشایی را برای حس طعم مواد شیرین بسیار بالا میبرد. بین این شیرینکنندهها، درصد شیرینی آسپارتام که از انواع دیگر کمتر است، 180 برابر، ساخارین300 برابر، سوکرالوز 600 برابر و درصد شیرینی نئوتامین 8 هزار برابر قند و شکر است. البته چگونگی پاسخ بدن انسان و مغز به مصرف این مواد بسیار پیچیده است.
2. اثر سرطانزا در موشهای آزمایشگاهی: نتایج آزمایش و تحقیقات روی موشهای آزمایشگاهی نشان داده مصرف طولانیمدت شیرینکنندههای مصنوعی باعث ابتلای این حیوانات به سرطان مثانه میشود اما مطالعات انسانی در این باره هنوز کافی نیست و به همین دلیل نمیتوان قضاوت دقیقی درباره این تاثیر در انسان داشت اما اثر سرطانزایی در حیوانات به اثبات رسیده، بنابراین بر «محدودیت مصرف» در انسان تاکید میشود.
3. افزایش احتمال ابتلا به نشانگان متابولیک: مصرف روزانه نوشابههای رژیمی، 36 درصد خطر ابتلا به نشانگان متابولیک و 67 درصد خطر ابتلا به دیابت نوع2 را افزایش میدهد. نشانگان متابولیک مجموعهای از علائم شامل افزایش همزمان فشارخون، قندخون، چربی بدن مخصوصا در دور کمر و شکم و کلسترول غیرطبیعی خون است و باعث بالا رفتن احتمال ابتلا به بیماریهای قلبی - عروقی و سکته میشود.
نتایج مطالعاتی که درباره خطر ابتلا به نشانگان متابولیک انجام شده، نشان داده این خطر در مصرفکنندههای نوشابههای غیررژیمی در مقایسه با مصرفکنندگان نوشابههای رژیمی یکسان است؛ یعنی آن افزایش خطر 36 درصدی در مقایسه با کسانی بود که نوشابه مصرف نمیکردند و این اثر مساوی در کسانی است که نوشابه رژیمی و غیررژیمی استفاده کرده بودند.
4. افزایش احتمال ابتلا به دیابت نوع2: نتایج مطالعات نشان داده، خطر ابتلا به دیابت در کسانی که به مقدار زیاد محصولات رژیمی استفاده میکردند، 2 برابر بیشتر از کسانی است که این محصولات را مصرف نمیکنند اما احتمال این خطر در کسانی که محصولات حاوی قند غیررژیمی و رژیمی مصرف میکردند، یکسان بود. پس چه نوشابه رژیمی بنوشیم، چه غیررژیمی، احتمال ابتلای ما به دیابت نوع2 یکسان است و توصیه برخی متخصصان به بیماران دیابتی که از قندهای رژیمی استفاده کنند، کاملا اشتباه است. به جای آن باید به بیماران سفارش شود به متخصص تغذیه مراجعه کنند تا کالری دریافتیشان تنظیم شود. در غیر این صورت، بیمار با خیال بیضرر بودن شیرینکنندههای رژیمی مدام از آنها استفاده میکند، قندش بالا میرود، پزشک در هر ویزیت دوز دارو را بالا میبرد و درنهایت عوارض خطرناک ابتلا به دیابت گریبانگیر فرد مبتلا میشود. اگر بیمار خیلی به خوراکیهای شیرین علاقه دارد، مصرف هر از گاهی آنها اشکال ندارد اما لازم است بدانیم مواد شیرین جزو مواد مغذی روزانه و لازم نیست و توصیه سازمان جهانی بهداشت برای مصرف مواد قندی در روز، از صفر تا 15 درصد کالری دریافتی است؛ یعنی اگر اصلا مصرف نشوند هم هیچ مشکلی برای بدن ایجاد نمیشود.
5. پرفشاری خون: محققان دریافتهاند در خانمهایی که روزانه دو بطری نوشابه یا بیشتر مینوشند؛ چه رژیمی باشد و چه غیررژیمی، خطر ابتلا به پرفشاری خون و مشکلات عروقی مانند سکته بالاست.
6. کنار گذاشتن مصرف مواد سالم و مغذی: برای بررسی علت و مکانیسمهایی که باعث میشوند فرد با مصرف شیرینکنندههای مصنوعی دچار مشکلاتی مانند افزایش وزن، نشانگان متابولیک و بیماری قلبی- عروقی و دیابت نوع2 شود و درباره بدن انسان و پاسخ مغز به مصرف این مواد، مطالعاتی انجام گرفته است. البته نحوه پاسخ مغز بسیار پیچیده است اما نتایج مطالعهها نشان داده تحریک زیاد گیرندههای شکر و قند با مصرف این نوع مواد، ممکن است آستانه درک طعمها را محدود کند، به طوری که افرادی که به طور مداوم قندهای مصنوعی مصرف میکنند، ممکن است به مصرف مواد غذایی با شیرینی طبیعی مثل میوهها بیرغبت شوند چون آستانه چشاییشان بسیار بالا رفته و میوه به اندازه کافی برایشان شیرین نیست. حتی غذاهای غیرشیرین مثل سبزیها را که مفید و سرشار از آنتیاکسیدان، مواد معدنی و فیبر هستند، کنار میگذارند چون به نظرشان کاملا بیمزه میرسد بنابراین مواد مغذی و سالم لازم کمتر مصرف میکنند و سلامتشان به خطر میافتد.
7. اعتیاد: افرادی که مواد غذایی حاوی قندهای مصنوعی زیاد مصرف میکنند، اشتیاق و رغبت بیشتری برای مصرف مواد شیرین پیدا میکنند. در مطالعاتی که درباره اعتیاد به مواد شیرین روی حیوانات انجام شد، به موشهایی که به کوکائین معتاد بودند، بین مصرف کوکائین تزریقی و ساخارین خوراکی حق انتخاب دادند. نتیجه آزمایش این بود که موشها ساخارین را انتخاب کردند. پس قندهای مصنوعی اعتیادآور هم هستند و کنار گذاشتن آنها اصلا آسان نیست.
در واقع، مصرف این نوع مواد با پاسخهای یادگیری و توانایی عادی بدن برای تنظیم گلوکز یا قند و انرژی دریافتی و ایجاد توازن داخلی، تداخل دارد. مصرف مکرر آنها اثرهای حسی ذاتی و طبیعی و متابولیسم را مختل میکند و الگوی فعالسازی در مرکز درک طعم لذیذ در مغز در پاسخ به طعم شیرین تغییر خواهد کرد و ممکن است بعدها این مواد هم برای ارضای حس شیرینی کافی نباشد و فرد برای احساس رضایت، به مصرف مواد شیرین و شیرینتر روبیاورد.
نتایج مطالعات آزمایشگاهی دیگر روی حیوانات نشان داده مصرف شیرینکنندههای مصنوعی، پاسخ فیزیولوژیک بدن آنها به طعم شیرین را تغییر میدهد و باعث افراط در مصرف غذاهایی با طعم شیرین و افزایش وزن میشود.
نکته آخر
با مرور آثار مخرب سلامت با مصرف طولانیمدت شیرینکنندههای مصنوعی، به این نتیجه میرسیم که بههیچ وجه نباید و نمیتوان این مواد را آزادانه و به مقدار دلخواه مصرف کرد و مصرفشان باید کاملا محدود و هرازگاهی باشد. بهتر است افرادی که رژیم غذایی یا دیابت دارند، منابع قندی رژیم غذایی خود را از منابع طبیعی در حد محدود دریافت کنند؛ مثلا روزانه 4-3 خرما یا 3 قاشق مرباخوری عسل یا 3 قاشق غذاخوری شکر یا 2 قاشق غذاخوری توت یا کشمش در فواصل زمانی روز (و نه یکجا) بخورند.
دکتر خدیجه رحمانی
متخصص تغذیه، عضو هیاتعلمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی
این قندها، کربوهیدرات نیستند!
مواد و ترکیبهای شیمیاییای وجود دارد که به نام «قند مصنوعی»، «سنتزی» یا «شبه قند» میشناسیم اما در واقع از لحاظ شیمیایی و فرمولی، این مواد «قند» و کربوهیدرات نیستند و هیچ کالریای ندارند. این قندها مانند آسپارتام، ساخارین سدیم، زایلیتول و ... در بدن انسان هضم و جذب نمیشوند ولی مزه آنها در دهان ما شیرین است.
این مواد نوعی شیرینکننده محسوب میشوند؛ شیرینی دارند اما کالری و ارزش تغذیهای ندارند بنابراین مربا، نوشابه، آبمیوه و... را برای کسانی که میخواهند رژیم بگیرند یا بیماریهایی مثل دیابت دارند، با این قندهای مصنوعی یا شبه قند درست میکنند یا به آنها میگویند چای و قهوه را با این نوع قندها شیرین کنید.
سازمانهای مسوول بررسی سلامت محصولات غذایی و دارویی مثل سازمان غذا و داروی آمریکا و سازمانهای اروپایی، روی قندهای مصنوعی آزمایشهایی انجام داده و تاثیر آنها را روی حیوانات بررسی کردهاند که نتایج آنها نشان داده مصرف این قندها مشکل چندانی ندارد اما برخی محققان معتقدند ممکن است مصرف طولانیمدت قندهای مصنوعی آثار جانبی مانند حساسیت و حتی ابتلا به سرطان در پی داشته باشد.
با توجه به این نکات، مصرف نوشابهها، آبمیوهها و مرباها و... رژیمی برای افراد مبتلا به دیابت یا خیلی چاق بهتر از انواع معمولی است اما به هیچوجه نباید در مصرف آن زیادهروی کنند.
دکتر محمدحسین عزیزی
رئیس انجمن علوم و صنایع غذایی ایران
مصرف این قندها، 500 کیلوکالری از انرژی دریافتی میکاهد
شیرینکنندههای مصنوعی در حقیقت مواد شیمیایی و صنعتی هستند که فقط از نظر حس چشایی، شیرین به نظر میرسند. این مواد بهعنوان شیرینکننده عمل میکنند و در مادهای که به آن اضافه شدهاند، باعث ایجاد طعم شیرین میشوند. در واقع، این مواد قند به معنی عمومی نیستند. انسان به علت ذائقه طبیعی، میل به مصرف مواد شیرین دارد و با توجه به اینکه تمام مواد قندی دارای انرژی هستند، مصرف آنها باعث افزایش دریافت انرژی و اضافه وزن میشود. علاوه بر این، مضرات دیگری مانند پوسیدگی دندان، افزایش مقاومت به انسولین، ایجاد کبد چرب و ... بر اثر مصرف بیرویه مواد شیرین قندی به اثبات رسیده اما ویژگی اصلی شیرینکنندههای مصنوعی، بدون انرژی بودن آنهاست. در حقیقت این مواد طعم شیرین را بدون داشتن هیچگونه کالریای ایجاد میکنند. در حال حاضر شیرینکنندههای مختلفی مانند آسپارتام، ساخارین، نئوتام، سوربیتول، زایلیتول، مانیتول، آسهسولفام، سوکرالوز، سیکلامات و ... در حال تولید و استفاده در صنایع دارویی و خوراکی بهخصوص محصولات رژیمی هستند. هر کدام از این محصولات قدرت شیرینکنندگی متفاوتی نسبت به دیگری دارد که در جدول آمده است.
نام قند درصد شیرینی در مقایسه با ساکارز
سیکلامات 30
آسپارتام 180
آسه سولفام 200
اِستِویا 300
ساخارین 300
سوکرالوز 600
نئوتامین 8000
اصولا پیش از اینکه موادی که با سلامت انسان در ارتباط هستند، استفاده شوند، چند مرحله آزمایش و مطالعه روی آنها انجام میشود سپس وارد چرخه تولید مواد غذایی میشوند. بعد از ورود به چرخه مواد غذایی نیز این تحقیقات ادامه پیدا میکند. در مورد قندهای مصنوعی هم این مراحل طی شده است. مثلا در مطالعات به این نتیجه رسیدهاند که قند مصنوعی سیکلامات برای انسان مضر است، درنتیجه مصرف آن ممنوع شده یا در مورد ساخارین ابتدا عنوان شده بود که احتمالا باعث سرطان میشود و ممنوع شده بود ولی پس از تحقیقات، به این نتیجه رسیدهاند که خطری برای سلامت ایجاد نمیکند و میتوان از آن استفاده کرد.
شیرینکننده مقدار مصرف قابل قبول به ازای کیلوگرم وزن بدن
آسپارتام 50 میلیگرم
ساخارین 5 میلیگرم
آسه سولفام 15 میلیگرم
سوکرالوز 5 میلیگرم
مقدار قابلمصرفی که برای هر کدام از شیرینکنندههای مصنوعی تعیین شده است، شاید در نگاه اول نشاندهنده ایمن بودن مصرف آنها باشد، اما باید در نظر گرفت که:
1) در حال حاضر مواد غذایی صنعتی مختلفی از این مواد استفاده میکنند و تجمیع مصرف همه آنها ممکن است دوز مصرفی را بالاتر ببرد.
2) تحقیقات در این زمینه همچنان تکمیل نشده است و اطمینان زیادی از ایمن بودن یا نبودن آنها در دست نیست.
3) مصرف نکردن این مواد برای گروههای پرخطر مثل خانمهای باردار و شیرده توصیه میشود.
خیلی از مردم فکر میکنند به این قندها رژیمی میگویند، پس مصرف مواد غذایی حاوی آنها محدودیتی ندارد و با خیال راحت میتوانند آنها را مصرف کنند. نتایج مطالعات نشان دادهاند استفاده از این مواد به جای قند طبیعی که حاوی انرژی است، میتواند تا 500 کیلوکالری از دریافت انرژی افراد بکاهد که باعث پیشگیری از افزایش وزن میشود ولی کنار آن، همانطور که اشاره شد، باید در مصرف احتیاط کرد.
مصرف این قندها، 500 کیلوکالری از انرژی دریافتی میکاهد
+ نوشته شده در دوشنبه سیزدهم اسفند ۱۳۹۷ ساعت 14:37 توسط
|