در زمان وقوع اتفاقات بحرانی و ناگوار مانند حادثه پلاسکو، رسانه‌ها نقش بسیار مهمی برعهده دارند و در عین حال که می‌توانند کنار عوامل امدادی به نوعی مدیریت صحنه را برعهده داشته باشند، نقش آرامش بخشیدن به جامعه و اطلاع‌رسانی و خبررسانی را دارند، اما نکته حائزاهمیت این است که نقش رسانه در این شرایط با نقش‌هایی که در زمان‌های عادی دارد، کاملا متفاوت است. درحقیقت، خبرنگار می‌تواند به دنبال دلیل اتفاقات سیاسی یا اقتصادی باشد و به نوعی علت‌یابی اتفاقات رفتار طبیعی رسانه است، اما انتظاری که در زمان اتفاقات حساس و بحرانی از رسانه می‌رود، اطلاع‌رسانی واقعی است. ما انواع و اقسام سوالات را داریم که خبرنگاران برای اطلاع‌رسانی به مردم از مسوولان می‌پرسند که اولویت اصلی رسانه است، اما برخی سوالات چالشی‌اند یا شامل اقداماتی هستند که باعث برانگیختن احساسات در مدیران صحنه و مردم می‌شود. رسانه‌ها باید در چنین مواقعی از پرسیدن سوال‌های چالشی پرهیز کنند. باید بدانیم سوالاتی مانند: «چه کسی مسوول حادثه بوده؟ چه کسی مقصر است؟ چه کسی کوتاهی کرده؟ چه کار باید بکنیم که دیگر اتفاق نیفتد؟ را نمی‌توان در ابتدای وقوع حادثه پاسخ گفت. زمانی که رسانه‌ها چنین سوالاتی را مطرح می‌کنند، هر کسی به‌زعم خود ممکن است پاسخی دهد که شاید واقعیت نداشته باشد. حتی سوال‌های احساسی نیز نباید پرسیده شود. در این حادثه باوجود اینکه نیاز به نیروهای امدادگر نداشتیم، از اقصی‌نقاط کشور نیروهای امدادی به صحنه حادثه آمده بودند در صورتی که نیرو به اندازه کافی وجود داشت و این کار به دلیل انگیزه اضافی ایجاد کردن توسط رسانه‌هاست. نکته بعدی که اهمیت دارد، آموزش خود خبرنگاران است. طبق مطالعاتی که ما انجام دادیم، آگاهی و اطلاعات خبرنگاران ما نسبت به مدیریت بحران زیاد نیست و باید ارتقا پیدا کند چون تکنیک‌های خبررسانی در بحران متفاوت از روزهای عادی است. اگر رسانه‌ها به درستی عمل کنند، بسیاری از شایعات و نگرانی‌ها از بین می‌رود. مساله بعدی، اعتماد عمومی مردم به رسانه‌هاست به‌گونه‌ای که هر رسانه باید در زمان عادی به نحوی عمل کند که اعتماد عمومی را به خود جلب کند تا مردم به رسانه‌های موثق گوش کنند و فکر نکنند موضوعی از آنها پنهان می‌شود. حال با وقوع حادثه تلخ پلاسکو و فارغ از اینکه چه کسی مقصر بوده یا مدیریت حادثه به چه نحوی انجام شده، باید گفت از دیدگاه رسانه‌ای اتفاق مثبتی افتاد و برای پاسخگویی به سوالات خبرنگاران، سخنگو انتخاب شد و از این طریق اعلام اخبار مختلف فقط از طریق سخنگو انجام می‌شود. در حقیقت، از وقتی ستاد مدیریت بحران تشکیل می‌شود، یک نفر مسوول پاسخگویی به رسانه‌هاست و بقیه نباید نقش سخنگویی را برعهده بگیرند. دادن آمارها و تحلیل‌ها و علت حادثه و مقصر حادثه از سوی افراد مختلف درست نیست، به‌ویژه بلافاصله بعد از وقوع حادثه که هنوز علت معلوم نیست، برخی در موردش صحبت می‌کنند، در حالی که این کار می‌تواند وضعیت روانی جامعه را به هم بزند و اعتماد جامعه را خدشه‌دار کند. حتی اینکه هر کس بگوید فلان دستگاه مسوول است و کوتاهی کرده، مردم دچار سردرگمی می‌شوند که به چه کسی اعتماد کنند، بنابراین هم رسانه‌ها و هم مردم باید دقت داشته باشند به این مسائل دامن نزنند. مردم ما بسیار فداکار هستند ولی در برخی مواقع نمی‌دانند چطور کمک کنند. شاید مناسب باشد ستاد فرماندهی مدیریت بحران، نیروهایی برای رسیدگی به کمک‌های مردم بگذارد چون از این طریق انرژی ستاد بر تمرکز خود حادثه معطوف می‌شود.
دکتر عباس استاد تقی‌زاده
مشاور رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهرتهران

هفته نامه سلامت-شماره607-9 بهمن 1395