هفته نامه سلامت   |   اخبار صفحه ۲۶   |   23 تیر 1397   |   لینک خبر:   salamat.ir/d11284

«قارچ»ها گونه‌ای از موجودات میکروسکوپی هستند که به دو گروه «ساپروفیت» یا «بی‌آزار» و «پاتوژن» یا «بیماری‌زا» تقسیم می‌شوند. قارچ‌های بیماری‌زا زندگی انگلی دارند و برای زنده ماندن نیازمند زندگی در سطح ناخن، پوست یا موها هستند تا بتوانند از کراتین این اعضا تغذیه کنند و به حیات و تکثیر خود ادامه دهند. این گروه از قارچ‌ها به ساختار پوست، ناخن و مو آسیب می‌رسانند و با توجه به اینکه در چه سطحی قرار گیرند، زمینه‌ساز بروز علائمی مانند سوزش، خارش، قرمزی، پوسته شدن و... می‌شوند.
تینه‌آ ورسیکالر؛ شایع‌ ولی قابل‌پیشگیری با اصول بهداشتی
گرچه قارچ‌های ساپروفیت به طور کلی بی‌ضرر هستند و هیچ علائم بالینی و آسیبی برای انسان ایجاد نمی‌کنند اما در شرایط مساعد می‌توانند به قارچ پاتوژن تبدیل شده و مشکل‌ساز شوند. گونه‌ای از این قارچ‌ها، «تینا ورسیکالر» نام دارد که به رنگ‌های مختلف مانند نارنجی، زرد، خاکستری و سیاه همراه با پوسته‌های ظریف، متعدد و منتشر روی پوست ظاهر می‌شود. این نوع قارچ بیشتر در قسمت‌هایی از پوست مانند زیر بغل، شکم، پشت، کشاله ران، زیر سینه‌ها و به طور کلی قسمت‌هایی که دچار تعریق زیاد و گرم می‌شوند، گسترش پیدا می‌کند. این شرایط باعث می‌شود قارچ‌های ساپروفیت از حالت بی‌آزار به بیماری‌زا تبدیل شوند و به همین دلیل ابتلا به این قارچ‌ها در فصول بهار و تابستان که بدن تعریق زیادی دارد، بیشتر دیده می‌شود.
علت دیگری که باعث تبدیل قارچ‌های بی‌ضرر به بیماری‌زا می‌شود، قدرت دفاعی بدن است. بدن انسان در شرایط سلامت برای مقابله با میکروب‌ها قدرت دفاع عمومی دارد اما ممکن است به دلایل مختلفی مانند دیابت، کم‌خونی، استرس‌های شدید و... پایین بیاید و در برابر میکروب‌ها از جمله قارچ‌ها ضعیف شود. در این صورت تعداد قارچ‌هایی که تا پیش از این نمی‌توانستند با قدرت دفاعی بدن مواجه شوند، زیاد می‌شود و شروع به رشد و تکثیر و در نتیجه بروز مشکل می‌کنند که البته روند درمان نیز به دلیل ضعف سیستم ایمنی، مشکل‌تر از شرایط طبیعی خواهد بود.
قارچ‌ها تقریبا در همه جا هستند؛ گیاهان، خاک و آب که به آسانی می‌تواند از طبیعت یا فرد آلوده‌ای منتقل شود که با توجه به وضعیت ضعف ایمنی بدن، می‌تواند علائم بالینی داشته باشد. به‌عنوان مثال همه افرادی که به استخر می‌روند دچار بیماری‌های قارچی نمی‌شوند. گرچه افراد مبتلا در این مکان نیز حضور دارند اما درصد کمی که دچار ضعف ایمنی هستند یا به اصول بهداشتی اهمیت نمی‌دهند، در معرض ابتلا خواهند بود. رعایت بهداشت در زمینه پیشگیری از بیماری‌زا شدن قارچ‌ها بسیار اهمیت دارد زیرا شستشوی معمولی با آب و صابون به خوبی این قارچ‌ها را از بین می‌برد. شیوع بیماری‌های قارچی در افرادی بیشتر دیده می‌شود که دچار تعریق زیاد هستند و به حمام و رعایت نظافت اعتنایی ندارند که در صورت ابتلا به این بیماری‌ها نقش ایمنی این شرایط وخیم‌تر می‌شود.
قارچ تیناورسیکالر شایع‌ترین قارچی است که انسان به آن مبتلا می‌شود و تقریبا همه افراد آلوده می‌شوند اما همه علائم بالینی ندارند. درصد کمی که مبتلا می‌شوند هنگام مراجعات پزشکی اشاره می‌کنند که رنگ قارچ روی پوست در زمان حمام تغییر کرده و روشن‌تر می‌شود، تعریق زیادی دارند اما دیر به حمام می‌روند. این افراد به طور کلی اهمیتی به بهداشت نداشته‌اند.
مونیلیازیس؛ تکثیر در شرایط تعریق و گرمای بدن
قارچ دیگر «مونیلیازیس» یا «کاندیدا آلبیکنس» نام دارد که محل زندگی آنها در چین‌های بدن انسان مانند زیر بغل، کشاله ران، بین انگشتان، زیر سینه و واژن است که در این محیط‌های گرم و مرطوب در صورت رعایت نکردن بهداشت و خشک نکردن کافی پس از شستشو، زمینه رشد و تکثیر فراهم می‌شود. در صورت ابتلا به این بیماری قارچی، روی سطح پوست ضایعات سفیدرنگ و حالت لزجی سفید ایجاد می‌شود و با خارش خوشایندی همراه است. شیوع این قارچ بین انگشتان پا زیاد است و به دلیل اینکه ورزشکاران به دلیل تعریق زیاد در معرض بالای ابتلا هستند، به این بیماری «قارچ پای ورزشکاران» نیز گفته می‌شود.
درمان این نوع قارچ مثل دیگر بیماری‌های قارچی، رعایت بهداشت مناسب است. منظور از این توصیه تنها شستشوی پوست نیست، بلکه باید چین‌های بدن نیز به خوبی شسته شوند و حتما پس از آن با حوله یا دستمال تمیز خشک شود زیرا این قسمت‌ها نسبت به سطوح صاف بدن دیرتر خشک می‌شوند. از طرفی توصیه می‌شود از حمام کردن با آب داغ پرهیز شود زیرا بعد از چند دقیقه به دلیل گرمای بدن حالت تعریق ایجاد می‌شود. بنابراین باید بدن با آب ولرم شسته و با آب خنک آبکشی شود.
کچلی؛ خطرناک‌ترین بیماری قارچی پوست
سومین قارچ که خوشبختانه شیوع آن امروزه کم شده، قارچ «درماتوفیت» است که به نام قارچ «کچلی» شناخته می‌شود. قارچ کچلی بسیار مهاجم است و خیلی سریع از پوست به مو و ناخن و از ساقه‌های مو به یکدیگر حمله می‌کنند و به علت اینکه به عمق ریشه مو نفوذ می‌کند، با از بین بردن فولیکول یا ریشه مو باعث تخریب، از بین رفتن دائمی مو و طاسی دائمی می‌شود. ابتلا به این قارچ نیز علاوه بر افرادی که بهداشت را به خوبی رعایت نمی‌کنند، در کسانی که با حیوانات تماس دارند زیاد دیده می‌شود. همچنین این بیماری در کودکان شایع‌تر است و برخلاف قارچ‌های تیناورسیکالر و مونیلیازیس، امکان سرایت از انسان به انسان بسیار زیاد است و در صورت ابتلای یک نفر، به سادگی از راه بازی و استفاده از وسایل مشترک منتقل می‌شود. قارچ کچلی مسری‌ترین قارچ است که آسیب شدید در هر عضو مبتلا را در پی دارد.
ابتلا به قارچ کچلی ابتدا با قرمزی و پوسته شدن سر همراه با خارش ظاهر می‌شود که اگر درمان نشود به ریشه مو حمله می‌کند. در قدیم که مراجعه به پزشک و مصرف دارو رایج نبود، همه موهای سر را از بین می‌برد و موها تنها به شکل نواری دور محیط سر باقی می‌ماندند زیرا این قسمت را نمی‌تواند از بین ببرد. علاوه بر آن، پوست سر نیز دچار جوشگاه، جوش و بدرنگ می‌شد.
ابتلا به قارچ کچلی در سطح پوست نیز به شکل حلقوی ظاهر شده و از حاشیه بزرگ می‌شود و همین‌طور که از اطراف گسترش پیدا می‌کند، در مرکز پوست را از بین می‌برد و جوش ایجاد می‌کند. ابتلا به قارچ کچلی در ناخن نیز ابتدا با تغییر رنگ ناخن ظاهر می‌شود و بعد به‌تدریج از حاشیه و جلوی ناخن علاوه بر تغییر رنگ با جدا شدن از بستر همراه است و شروع به تخریب می‌کند. تا زمانی که آسیب قارچ به ریشه ناخن نرسیده باشد، با استفاده از دارو قابل‌درمان است اما در صورتی که ریشه ناخن را از بین ببرد، دیگر راهی برای بهبود نخواهد بود. قارچ کچلی خطرناک‌ترین بیماری قارچی است که می‌تواند پوست سر، ریش، ناخن و پوست بدن را مبتلا کند اما خوشبختانه جزو شایع‌ترین قارچ‌ها نیست و امروزه تنها در مناطقی که دسترسی به بهداشت مناسب ندارند، دیده می‌شود.
همه عفونت‌های قارچی پوست با بهداشت مناسب قابل‌پیشگیری است و در صورت ابتلا باید فورا به پزشک مراجعه و با استفاده از داروهای مناسب، از تشدید بیماری جلوگیری کرد و به درمان خوبی رسید.
دکتر حسین طباطبایی
متخصص پوست و عضو هیات‌علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران
3 ترفند طبیعی برای رفع عفونت قارچی پا
میان بیماری‌های قارچی پوست، پاها و به‌خصوص بین انگشتان پا به دلیل تعریق و رطوبت زیاد خصوصا طی مدت طولانی کفش پوشیدن، بیشتر در معرض ابتلا هستند. شستشوی مرتب پاها، خشک کردن کامل پوست به‌خصوص قسمت‌های بین انگشتان، استفاده از جوراب نخی و قرار دادن کفش‌ها در محیط باز خصوصا زیر نور خورشید برای از بین رفتن عوامل بیماری‌زا از جمله مهم‌ترین توصیه‌ها برای پیشگیری از بیماری‌های قارچی پا محسوب می‌شوند. در صورت ابتلا به این مشکل، می‌توان علاوه بر مراجعه به پزشک و درمان مناسب، از برخی ترفندهای طبیعی برای تسریع روند بهبود نیز کمک گرفت.
محلول جوش شیرین: جوش شیرین ماده‌ای عالی برای بهبود بیماری‌های قارچی پاست. برای بهره‌‌مندی از خواص آن، کافی است 4 قاشق چای‌خوری جوش شیرین را در یک لیتر آب ولرم حل کنید و پاها را به مدت 15 دقیقه در این محلول بگذارید. پس از این بسیار مهم است که پاها کاملا خشک شود تا رطوبتی بین انگشتان باقی نماند. همچنین توصیه می‌شود پیش از پوشیدن جوراب، مقداری جوش شیرین روی پوست مبتلا به قارچ بپاشید زیرا پودر رطوبت ایجادشده طی روز را جذب می‌کند.
محلول آب نمک: آب نمک محیطی عالی برای مقابله با قارچ‌هاست زیرا نمک مانع تکثیر این موجودات میکروسکوپی می‌شود. قراردادن روزانه پاها در محلول آب نمک (1 قاشق سوپ‌خوری پرنمک در یک لیتر آب) راهکار خوبی برای مقابله با این بیماری است.
محلول لیمو و کرچک: ابتلا به قارچ‌های ناخن جزو شایع‌ترین مشکلات قارچی محسوب می‌شود. یکی از راهکارهای طبیعی برای بهبود این مشکل این است که نصف لیوان روغن کرچک را با 7 قطره آبلیمو مخلوط کنید و پاها را چند دقیقه‌ای در این محلول بگذارید. این کار را 6 هفته ادامه دهید و فراموش نکنید پس از هر نوبت استفاده، پاها را کاملا بشویید و خشک کنید.
منبع:PassportSanté.fr
ترجمه: مریم‌سادات کاظمی
توصیه‌های چهارگانه برای پیشگیری از عفونت قارچی پا
پرهیز از پوشیدن کفش‌های بسیار تنگ: در واقع قارچ‌ها محیط‌های مرطوب، تاریک و بدون جریان هوا را دوست دارند زیرا محیط مناسبی برای رشد و تکثیر آنها ایجاد می‌کند. پوشیدن کفش‌های تنگ به‌خصوص اگر از اجناس مصنوعی مانند پلاستیک باشد که پاها عرق کند و امکان جابجایی هوا وجود نداشته باشد، این محیط را فراهم می‌کند. کفش‌های چرمی به‌خصوص اگر شیارهایی برای عبور هوا داشته باشند، بهترین انتخاب هستند.
پرهیز از راه رفتن با پای برهنه در اماکن عمومی: متخصصان پوست همواره توصیه می‌کنند در محیط‌های عمومی مانند سالن‌های ورزشی، استخر، حمام و... حتما دمپایی تمیز بپوشید. قارچ‌ها و دیگر عوامل بیماری‌زا در محیط‌های عمومی به سادگی از طریق خراش‌های میکروسکوپی پوست منتقل می‌شوند و زمینه‌ساز بیماری خواهند‌شد. حتما پس از حضور در این اماکن باید پوست را کاملا شست و به خوبی خشک کرد.
استفاده نکردن از ناخنگیر دیگران: گرچه بسیاری از افراد تنها مسواک، حوله و شانه را وسیله شخصی می‌دانند اما باید توجه داشت وسایلی مانند ناخنگیر و سوهان ناخن نیز که به طور مستقیم با پوست و ناخن در تماس است، نیز تنها برای استفاده شخصی کاربرد دارد.
پوشیدن جوراب‌های نخی: جوراب‌هایی که صددرصد از الیاف نخی تهیه می‌شوند به خوبی رطوبت پاها را جذب می‌کنند و احتمال بیماری‌های قارچی را کاهش می‌دهند. البته در صورت تعریق زیاد و هوای گرم توصیه می‌شود جوراب‌ها به طور منظم تعویض شوند و از پودر تالک نیز برای جذب رطوبت پیش از پوشیدن کفش و جوراب استفاده شود.
منبع:Ameliore ta Santé.fr