پوست عضو مهمی است که در بسیاری از مواقع، وضعیت داخلی بدن را آشکار می‌کند. بیماری‌های زیادی وجود دارند که روی پوست تاثیر می‌گذارند. بیماری از یک سو و ضایعات و تغییرات ظاهری پوست از سوی دیگر، بیماران را به شدت کلافه می‌کند و گاهی هم از این مطب به آن مطب می‌کشاند. متخصصان «سلامت» در «پوست و مو»ی این هفته به چند بیماری مهم که عوارض پوستی و مخاطی زیادی بر جای می‌گذارند، اشاره می‌کنند ولی بهتر است این نکته را هم یادآور شویم که اگرچه متخصصان پوست می‌توانند راه‌هایی برای تسکین عارضه پوستی ایجاد شده ارائه دهند ولی نکته مهم، کنترل بیماری زمینه‌ای است. با «پوست و مو»ی این هفته همراه شوید.
نارسایی قلبی با کدام علایم پوستی همراه است؟
ضایعه‌های پوستی ممکن است ارتباط زیادی با بیماری‌های داخلی داشته باشند. مثلا در بیماری‌های قلبی- عروقی، پوست نیز همراه با عارضه قلبی درگیر می‌شود. از یک سو اختلال در عملکرد قلب و خونرسانی به اعضا و از سویی داروهای متعددی که بیمار مجبور است برای کنترل بیماری مصرف کند باعث می‌شوند تا عوارض پوستی متنوعی روی پوست ایجاد شود. البته باید گفت که وجود ضایعات پوستی در تشخیص بیماری قلبی کمک‌کننده هستند. نارسایی قلبی یکی از بیماری‌های مهم قلبی است که عوارض پوستی در فرد بیمار ایجاد می‌کند؛ از جمله، علایم و عوارضی از این قبیل:
• سیانوز (کبودی): در سیانوز پوست و مخاط‌ها به رنگ آبی تیره درمی‌آید. علت سیانوز افزایش میزان هموگلوبین احیاشده در عروق کوچک پوست است. سیانوز در بیماران مبتلا به نارسایی قلبی معمولا در لب‌ها، گونه‌ها، بستر ناخن و لاله‌ گوش دیده می‌شود.
• ادم (ورم): در مبتلایان به نارسایی قلبی، عدم تعادل بین فشار موجود داخل عروق و بافت‌ها وجود دارد. این روند باعث تجمع مایعات در فضای میان‌بافتی و ایجاد ادم یا تورم زیر پوست می‌شود. ادم یکی از علائم در مبتلایان به نارسایی قلبی است.
• نازکی، ترشح و عفونت پوست: در صورتی که نارسایی قلبی به درستی مورد بررسی و درمان قرار نگیرد و رژیم غذایی مناسب به‌وسیله بیمار که عمدتا محدودیت نمک است رعایت نشود، ورم افزایش خواهد یافت. در موارد شدید تجمع مایعات به قدری زیاد می‌شود که پوست نازک می‌شود و مایع از بین پوست آسیب‌دیده بیرون می‌زند. نازکی پوست همراه خارش محل، پوست را مستعد عفونت نیز می‌کند.
• عوارض دارویی: همه داروها عوارض جانبی دارند. داروهایی که برای مبتلایان به نارسایی قلبی تجویز می‌شود نیز ممکن است عوارض پوستی بدهند. وقتی بیماران با عوارض پوستی مواجه می‌شوند، به هیچ‌وجه نباید دارو را قطع کنند. این کار برای بیمار مبتلا به نارسایی قلبی بسیار خطرناک است. در این مواقع حتما باید به پزشک خود مراجعه کنند. داروها ممکن است این عوارض را ایجاد کنند. برخی داروها در اثر ایجاد واکنش‌های حساسیتی سبب بروز قرمزی پوست می‌شوند. مصرف بعضی از داروها سبب ایجاد ادم و ورم می‌شود. دسته‌ای از داروها می‌توانند از طریق کاهش تعداد پلاکت‌ها باعث خونریزی‌های زیر پوستی و کبودی شوند. بعضی از داروهای ضدآریتمی‌ قلبی ممکن است باعث تیره شدن رنگ پوست شوند.
دکتر حسین نوید
متخصص قلب، فلوشیپ نارسایی و پیوند قلب، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌ا...
اختلالات غدد و متابولیسم با کدام علایم پوستی همراه است؟
تقریبا همه بیماری‌های غدد درون‌ریز و متابولیسم روی پوست، مو و ناخن تاثیر می‌گذارند، اما اغلب آنها با علائم دیگری همراه هستند که باعث اختلالی در روند زندگی بیمار شده‌اند گرچه گاهی، فقط علامت پوستی مشاهده می‌شود و بیمار باوجود مشکلات غددی علائم چندانی را از خود نشان نمی‌دهد، بنابراین اگر فردی در پوست، ناخن یا موی خود دچار مشکلی می‌شود و دیگر علائم فیزیکی و تغییرات خلقی را احساس می‌کند، بهتر است به مراجعه به متخصص پوست اکتفا نکند. البته متخصصان پوست تا حد زیادی قادر به تشخیص اختلالات پوستی ناشی از بیماری‌های زمینه‌ای هستند و حتما در این مواقع آزمایش‌هایی را درخواست می‌کنند.
• بیماری‌های غده تیرویید: کم‌کاری و پرکاری می‌توانند باعث ریزش مو و نازک شدن تارهای مو شوند. به‌خصوص در کم‌کاری تیرویید ریزش یک سوم خارجی ابروها را نیز مشاهده می‌کنیم. در کم‌کاری تیرویید خشکی پوست هم وجود دارد، اما علائم پوستی به تنهایی بروز نمی‌کنند و اختلالات همراه با آن مانند بی‌حالی و خستگی، افزایش وزن، ضعف و بیحالی، اختلالات عادت ماهانه در خانم‌ها، ورم پلک‌ها و صورت را هم باید مد نظر داشت. در پرکاری تیرویید علاوه بر ریزش مو باید به تپش قلب، عصبانیت، اختلالات عادت ماهانه هم توجه کرد. در ناخن‌های شکننده معمولا زمینه بیماری‌های پوستی و قارچی مطرح است ولی در بعضی از بیمارهای غدد درون‌ریز مانند پرکاری غده تیرویید ناخن‌ها شکننده می‌شوند.
• بیماری‌های مربوط به هورمون‌های جنسی: افزایش هورمون‌های جنسی مردانه در بدن خانم‌ها باعث ریزش موی سر و افزایش موهای زائد در نقاطی از بدن مثل چانه، سینه، پشت لب‌ها، بازوها و ران‌ها می‌شود. یکی از بیماری‌های شایع که باعث افزایش سطح هورمون‌های جنسی مردانه در بدن می‌شود تخمدان پلی‌کیستیک است. این افراد معمولا چاق‌اند و اختلال قاعدگی دارند. نشانگان تخمدان پلی‌کیستیک با سونوگرافی و آزمایشات هورمونی تشخیص داده می‌شود ولی کنترل آن گاهی دشوار است و از بین بردن موهای زائد حتما باید توسط متخصص پوست انجام شود. در کم‌کاری‌های غدد جنسی شاهد کاهش رشد موی صورت در مردان هستیم. این افراد دچار کاهش تمایل جنسی و گاهی هم ناباروری هستند. رویش مو جلوی سر در خانم‌ها و آقایان ممکن است بدلیل افزایش هورمون تستوسترون باشد که با درمان دارویی بهبود می‌یابد.
• بیماری‌های مربوط به غده فوق‌کلیه: اختلال در عملکرد غده فوق‌کلیه به‌خصوص در پرکاری‌ها باعث ریزش مو و افزایش موهای زائد در بدن می‌شود. اغلب خانم‌های مبتلا به این اختلال، بدن عضلانی دارند و گاهی هم با گرفتگی و خشن شدن صدا مراجعه می‌کنند. بیماری کوشینگ نیز مربوط به غده فوق‌کلیه است. در این بیماری فرد دچار چاقی تنه‌ای می‌شود. چاقی زیاد باعث ترک‌هایی به نام استریا روی بازوها، ران‌ها و شکم می‌شود. ترک‌ها به رنگ بنفش هستند. بیماران معمولا همراه با چاقی علائم دیگری مانند اختلال عادت ماهانه و افسردگی دارند. برای تشخیص باید آزمایشات هورمونی انجام شود.
• بیماری‌های مربوط به غده هیپوفیز: در بیماری‌های غده هیپوفیز که افزایش هورمون رشد وجود دارد ناخن‌ها برجسته و از شکل درمی‌آیند. کم‌کاری غده هپیوفیز ممکن است با خشکی و افزایش چین و چروک در ناحیه لب‌ها بروز کند. چین و چروک‌ها در افراد جوان با سن او مطابت ندارند.
دکتر محمدرضا مهاجری تهرانی
فوق‌تخصص بیماری‌های غدد و متابولیسم، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران
اختلالات گوارشی با کدام علایم پوستی همراه است؟
پوست یکی از اعضای بزرگ بدن است که بیشتر بیماری‌ها می‌توانند روی آن تاثیر بگذارند. بیماری‌های گوارشی نیز جزو این گروه هستند. کبد عضو مهمی است که اختلال در آن تاثیر زیادی در سایر اعضای بدن از جمله پوست دارد.
• تغییر رنگ پوست: اصلی‌ترین عارضه پوستی ناشی از اختلالات کبد، تغییر رنگ پوست است. بیماران دچار نارسایی کبد دچار زردی در سفیدی چشم و پوست هستند. علت زردی افزایش میزان بیلی‌روبین در خون است.
• ریزش مو و تلانژکتازی: بیماری‌های کبد ممکن است باعث ریزش موهای سر به‌خصوص در مردها و گشاد شدن عروق ریز (تلانژکتازی) شود. سرطان معده گاهی باعث تیره و ضخیم شدن پوست در گردن (اغلب در ناحیه پشت گردن) و زیر بغل می‌شود.
• زخم گوشه دهان و قاشقی‌شکل شدن ناخن: از آنجایی که سرطان معده باعث فقر آهن می‌شود، تظاهرات کم‌خونی را به صورت التهاب و زخم‌ها در گوشه دهان و قاشقی شدن ناخن‌ها مشاهده می‌کنیم.
• لکه‌های پوستی: بیماری‌های ارثی دستگاه گوارش مانند پولیپ هم تظاهرات پوستی لکه‌مانند دارند که گاهی علامت خوبی برای پزشک است تا پولیپ را کشف کند. درمان به موقع پولیپ در بعضی مواقع جلوی بروز سرطان روده را می‌گیرد.
• زخم‌های بزرگ و عمیق در ساق پا: بیماری کولیت زخمی یا کولیت اولسراتیو و کرون نیز تظاهرات پوستی به نام پیودرما گانگرنوزوم دارند. گانگرنوزوم‌ها زخم‌های بزرگ و عمیقی هستند که در ساق پا ظاهر می‌شوند. این زخم‌ها با فعال شدن بیماری شدت می‌یابند. فیستول و آبسه مقعد نیز در بیماران دیده می‌شود. گاهی اقدامات جراحی و درمانی روی فیستول و آبسه، نتیجه معکوسی دارد. درمان مناسب برای ضایعات پوستی، درمان بیماری زمینه‌ای است.
• التهاب پوست و بثورات پایین‌تنه: بیماری‌های گوارشی که باعث سوء‌جذب و سوء‌تغذیه می‌شوند، ممکن است باعث کمبود ویتامین‌های مختلف در بدن ‌شوند. تظاهرات پوستی ناشی از کمبود ویتامین‌های گروه B مانند نیاسین به‌صورت التهاب‌های پوستی بروز می‌کنند. در بیماری دیگری به نام سلیاک نیز که با سوء‌جذب همراه است فرد مبتلا، دچار بثورت پوستی در پایین‌تنه می‌شود که اصطلاحا به آن «درماتیت هرپتی‌فرم» گفته می‌شود.
• خارش پوستی: در بیماری‌های کیسه صفرا، اسیدهای صفراوی در پوست رسوب می‌کنند. رسوب در بیمارانی دیده می‌شود که مجرای صفراوی در آنها مسدود شده است. علائم انسداد به‌صورت خارش بروز می‌کند. خارش معمولا در کف دست و پا و تنه دیده می‌شود. اما هیچ کدام از علائم پوستی ذکرشده اختصاصی نیستند و ممکن است در سایر بیماری‌ها نیز دیده شوند.
دکتر مسعود صدرالدینی
متخصص داخلی
فوق‌تخصص بیماری‌های گوارش و کبد
اختلالات کلیوی با کدام علایم پوستی همراه است؟
درگیری پوستی ناشی از بیماری‌های مزمن کلیوی روحیه بیمار را بدتر می‌کند و پزشکان سعی می‌کنند تا با راه‌هایی عوارض جانبی پوستی را به حداقل برسانند.
• تغییر رنگ پوست: یکی از شکایت‌های اصلی بیماران تغییرات رنگ پوست است. علت تغییر در رنگ پوست ناتوانی در عملکرد کلیه برای دفع سموم از بدن است. سموم در لایه‌های پوست تجمع می‌یابند و باعث تغییر رنگ پوست می‌شوند. مورد بعدی که باعث رنگ‌پریدگی یا به زردی زدن پوست می‌شود، کم‌خونی ناشی از کاهش هورمون اریتروپوئیتین در کلیه است که در امر خونسازی نقش دارد. کم‌خونی گاهی باعث تیره‌تر شدن بعضی از نقاط پوست می‌شود.
• خارش پوستی: بیماران از خارش پوست هم شکایت می‌کنند که دلیل آن خشکی ناشی از عارض جانبی بعضی از داروهاست. قطع داروها در بیماران مبتلا به نارسایی کلیه امکان‌پذیر نیست ولی کرم‌هایی وجود دارد که با استفاده از آنها می‌توان شدت خارش را کاهش داد.
• شبنم اورمیک: ضایعات پوستی دیگری که معمولا روی ساق پا تشکیل می‌شوند، وجود دارد که به نام «شبنم اورمیک» مشهورند. این ضایعات در بیماران با نارسایی پیشرفته کلیه دیده می‌شوند. ضایعات با دیالیز برطرف می‌شوند. علت بروز ضایعات، رسوب ترکیبات فسفردار در پوست بدن است. در بیماران دچار نارسایی کلیه، دفع پروتئین از طریق ادرار وجود دارد. پروتئینی که از ادرار دفع می‌شود آلبومین است.
• ادم (ورم): در صورتی که آلبومین بدن کاهش یابد، پدیده‌ای به نام ادم یا تجمع مایع زیر پوست ایجاد می‌شود. ادم معمولا در پاهاست ولی با تشدید بیماری به دست‌ها و صورت نیز کشیده می‌شود. صبح‌ها این تورم در اندام‌ها پخش است.
• ریزش مو و کبودی پوست: بیماران، دچار ریزش موی سر و شکنندگی موها نیز هستند. ممکن است کبودی در پوست نیز در بعضی از بیماران مشاهده ‌شود. بیماری‌های مزمن کلیه همان‌طور که از نامشان پیداست مدت زمان زیادی بیمار را درگیر می‌کنند، بنابراین تا وقتی که راه‌حل درمانی مناسبی مانند مثل دیالیز یا پیوند کلیه برای بیمار در نظر گرفته نشده باید کاری کرد تا کیفیت زندگی بیمار بهتر شود. در مواقعی که بیماری پوستی ناشی از اختلالات داخلی بدن است علاوه بر درمان‌های مربوط به بیماری، پزشکان لازم است بیمار را به متخصص پوست و مو ارجاع دهند. راه‌هایی وجود دارد تا بتوان عوارض پوستی ایجاد شده را کاهش داد ولی درمان قطعی ضایعات پوستی، درمان نارسایی کلیه است. گرچه بعد از پیوند کلیه هم ممکن است، عوارض پوستی دیگری وجود داشته باشد ولی سلامت بیمار مهم‌ترین اصل برای متخصصان کلیه محسوب می‌شود.
دکتر آریا جنابی
فوق‌تخصص نفرولوژی
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران

هفته نامه سلامت-شماره605-18 دی 1395